70 Lat Muzeum Miejskiego 1935 - 2005

Wystawa poświęcona jubileuszowi Muzeum koncentruje się na kilku zaledwie aspektach i wątkach wieloletniej działalności tej instytucji - w zmieniających się warunkach politycznych, społecznych, kulturowych. Do 1945 roku jako Stadtisches Heimatmuseum było jednym z wielu śląskich muzeów (na ogół – niewielkich) regionalnych pozostających w granicach Rzeszy niemieckiej. Dość przypadkowy charakter ówczesnych skromnych zbiorów wynikał ze sposobu rozumienia muzeum jako przestrzeni osobliwości; część ich zresztą uległa rozproszeniu w czasie wojny.

Pierwsza część wystawy odnosi się do tych najwcześniejszych dziejów Muzeum; w stylizowanej aranżacji zaprezentowano pierwsze, najwcześniejsze nabytki SHM, (figurujące w inwentarzach jako pozycje 1,2,3, 4...) siedemnasto – i osiemnastowieczne obrazy i rzeźby sakralne (w drewnie) pochodzące z dawnego kościółka pw.św. Andrzeja w Zabrzu (podobnie jak elementy wyposażenia: drzwi i skarbonka kuta).

Zestaw archiwalnych fotogramów daje wyobrażenie o ówczesnej siedzibie, o skromnych pomieszczeniach i sprzęcie wystawienniczym najpierw (od 1935 r.) zabrzańskiej Stadtische Heimatstube, a później (od 1938 r.) Stadtisches Heimatmuseum.
W dalszej części wystawy zaprezentowano sygnalnie fragmenty niektórych muzealnych kolekcji z zakresu sztuki i rzemiosła artystycznego, m.in. porcelany europejskiej, drobnej rzeźby figuralnej czy wyrobów z kości słoniowej. Mogą dać pewien pogląd na zmieniające się koncepcje kolekcjonerskie i programy merytoryczne instytucji już w latach powojennych.

I tak – dzieła wybitnych polskich malarzy , tj. Leona Wyczółkowskiego czy Ferdynanda Ruszczyca to ślady niezrealizowanego projektu z początku lat 60.stworzenia w zabrzańskiego muzeum galerii malarstwa polskiego.
Z późniejszego okresu pochodzą zaprezentowane fragmenty zbiorów rzemiosła artystycznego: porcelany europejskiej (znanych wytwórni europejskich, jak Wiedeń, Berlin, Praga, ale przede wszystkim manufaktury miśnieńskiej), w większości z XIX wieku (wyjątkowo – XVIII). Jest to ceramika zdobnicza: różnego rodzaju figurki i grupy figuralne (z dekoracją reliefową, złoceniami i malaturą) o różnorodnej tematyce, m.in. sceny dworskie, stylizowane sceny pasterskie, a także kompozycje nawiązujące do antyku czy wreszcie rodzajowe (typy ludowe).

Niezwykłm kunsztem cyzelatorskim odznaczają się wyroby z kości słoniowej: przedmioty zdobnicze, dekoracyjne figurki, plakiety portretowe i in.; szczególnie okazałym obiektem jest tu XVIII-wieczny cyzelowany w kości dzban (z przykrywą) ze sceną rodzajową (rokokową grupą muzykującą) oraz dekoracją w półplastycznym reliefie.

Z dawnej, prywatnej kolekcji mieszkańców Zabrza pochodzą też obiekty drobnej rzeźby figuralnej (marmur, brąz lub kompozycje tych materiałów); figurki dzieci, akty kobiece, figurki ptaków i zwierząt, o precyzyjnej obróbce detalu.
Odrębnym, niezwykle istotnym segmentem działalności zbierackiej Muzeum jest historia kolekcji śląskiej sztuki nieelitarnej – poświęcono jej kolejne pomieszczenie wystawy-; jak wiadomo - to jeden z najbardziej znaczących zbiorów w kraju.
Wystawę zamyka skromny wybór dokumentacji archiwalnej Muzeum: plakatów reklamujących wystawy oraz towarzyszących im publikacji wydawanych przez Muzeum na przestrzeni wielu lat.





























Z Dziejów Miasta

Po długoletniej przerwie Muzeum Miejskie w Zabrzu prezentuje nową wystawę stałą poświęconą dziejom Zabrza. Wystawa ma charakter interdyscyplinarny, jest próbą ukazania szerokiego spektrum zagadnień związanych z szeroko pojętą przeszłością Zabrza. Powstała w oparciu o zbiory, jakie udało się zgromadzić w przeciągu 70 lat istnienia Muzeum. Niektóre z zaprezentowanych eksponatów Muzeum nabyło jeszcze w latach 30. XX w., a najnowsze weszły w posiadanie placówki już w trakcie prac wokół tworzenia scenariusza wystawy.

Prezentację rozpoczyna i zamyka kalendarium, w którym przytoczone są najważniejsze daty i wydarzenia, które budowały historię Zabrza. Datę początkową przywołaną w kalendarium stanowi rok 1243, kiedy to w dokumencie księżnej kaliskiej Wioli po raz pierwszy pojawia się nazwa Biskupice, wówczas samodzielnej osady, dziś jednej z dzielnic miasta. Datę zamykającą kalendarium, a zarazem wystawę wyznacza symbolicznie rok 1954, kiedy to przyłączeniem osady Helenka zakończony został proces rozrostu administracyjnego Zabrza.

Dzieje miasta poprzez zgromadzone na wystawie zabytki dokumentują okres ponad 200 ostatnich lat. Najstarszym prezentowanym na wystawie zabytkiem jest mapa powiatu bytomskiego, na której to zaznaczone zostały niektóre z samodzielnych wówczas osad wchodzących obecnie w skład Zabrza.

Ze względu na szczupłość powierzchni wystawienniczej, autorzy wystawy zmuszeni zostali do dokonania wyboru prezentowanych zagadnień w taki sposób, aby obraz Zabrza był dla odbiorcy w miarę pełny i odzwierciedlał najważniejsze sfery życia miasta i jego mieszkańców.

Pierwsza część (sala I) wystawy poświęcona jest dziejom zabrzańskiej oświaty oraz życiu religijnemu. Pierwsze z zagadnień zaprezentowane zostało poprzez reprezentatywny wybór ilustracji przedstawiających istniejące w przeszłości szkoły różnego szczebla. Dopełnienie tego zagadnienia stanowi wybór świadectw i sztandarów szkolnych, archiwalnych fotografii przedstawiających ówczesnych uczniów oraz pamiątki związane z pierwszym dniem w szkole powszechnej. Drugie z zagadnień, życie religijne zaprezentowane zostało przez zabytki związane z działalnością na terenie Zabrza trzech wspólnot i organizacji religijnych: katolickiej, ewangelickiej oraz żydowskiej. Sfera życia duchowego ówczesnych zabrzan ukazana została poprzez reprezentatywny wybór różnego rodzaju wydawnictw (broszur, gazetek parafialnych, druków okolicznościowych), fotografie, sztandary, pamiątki związane z budową wybranych kościołów oraz dokumenty i pamiątki świadczące o religijności poszczególnych osób. Na szczególną uwagę zasługuje tu prezentowany obraz „Matki Boskiej Mikulczyckiej”, której kult w szczytowym okresie (XVII w.) szerzył się na znacznych terenach Śląska, Czech, Moraw docierając aż na Węgry.
Kolejna część (sala II) wystawy przedstawia poprzez wybrane obiekty, takie zagadnienia jak: kultura fizyczna mieszkańców Zabrza kultywowana głównie w oparciu o działalność licznych, głównie zakładowych bądź branżowych klubów i związków sportowych. Osiągnięcia w tej dziedzinie dokumentują dyplomy, odznaki, pamiątki udziału w zawodach, nagrody. Kolejne prezentowane w tej części wystawy zagadnienie dotyczy szeroko pojętego życia kulturalnego, zwłaszcza działalności licznych związków śpiewaczych, kół teatralnych, zarówno polskich jak i niemieckich. Ważny okres, który w sposób szczególny wpisał się w dzieje Zabrza i losy jego mieszkańców to lata tuż po zakończeniu pierwszej wojny światowej w wyniku, której odżyła kwestia przynależności politycznej Śląska. Dla jednych był to czas nadziei na powstanie na tych terenach państwowości polskiej, dla drugich okres walki o zachowanie status quo. Okres ten ostatecznie zakończony został decyzją Rady Ambasadorów z 20.10.1921 roku, w wyniku której wówczas samodzielne gminy, dziś dzielnice Zabrza znalazły się w granicach dwóch państw. Po stronie niemieckiej pozostały: Zabrze, Biskupice, Maciejów, Zaborze, Grzybowice, Mikulczyce, Rokitnica, Polsce przyznano gminy: Makoszowy, Kończyce oraz Pawłów. W nowych warunkach politycznych dla Polaków, którzy znaleźli się w granicach państwa niemieckiego jedną z form pielęgnowania swych przekonań narodowych pozostała możliwość działania w ramach Towarzystwa Polaków w Niemczech. Działalność tego towarzystwa na wystawie zaprezentowana została poprzez pamiątki w postaci: broszur, pism związkowych, sztandarów, zdjęć, legitymacji.

Trudny, pełen emocji okres walki o przynależność polityczną Śląska, w tym i Zabrza w okresie powstań śląskich oraz plebiscytu w sposób wymowny ilustrują zaprezentowane na wystawie wydawane masowo przez obie strony (polską i niemiecką) afisze, plakaty, ulotki, odezwy itp.

Zwartą całość tej części wystawy stanowią pamiątki związane z powstaniem (koniec XVIII w.), a następnie gwałtownym rozwojem poprzez cały wiek XIX oraz pierwszą połowę wieku XX przemysłu ciężkiego. Bez kapitału wyłożonego przez właścicieli ziemskich i przedsiębiorców tej miary, co: hrabia Karol Lazar Henckel von Donnersmarck, rodzina hrabiów von Ballestrem, trzy pokolenia rodziny Borsigów (August, Albert, Konrad, Ernest i Arnold), Adolf Deichsel oraz wielu innych Zabrze, zarówno pod względem gospodarczym jak i demograficznym nie stałoby się tym czym było, miastem, w którym pracowały liczne kopalnie, huty oraz fabryki. Powstałym wówczas zakładom dającym pracę tysiącom miejscowych oraz sprowadzanych robotników, Zabrze zawdzięcza nowoczesne (jak na ówczesne możliwości i standardy) osiedla przyzakładowe, sieć dróg, kanalizację, elektryfikację, powszechną dostępność do szkół, szpitali, instytucji kulturalnych itp. Dzięki przemysłowi Zabrze począwszy od początku XIX wieku, w krótkim stosunkowo okresie zmieniło swój charakter ze zlepka osad o charakterze na poły wiejskim, w duży ośrodek przemysłowy.

Pamiątki po istnieniu tych zakładów, w postaci dyplomów, wydawnictw i medali okolicznościowych, zdjęć, pism firmowych, różnego rodzaju drobnych wyrobów oraz wyróżnień przyznawanych pracownikom, w chwili obecnej stanowią coraz rzadsze już materialne świadectwo ich istnienia.

W kolejną część wystawy widz wchodzi w wykreowane za pomocą aranżacji plastycznej wnętrze typowego sklepu lub warsztatu usługowego mieszczącego się przy głównej ulicy miasta. Miasta, które obserwuje (podgląda) poprzez witrynę sklepową. W gablotach otaczają go przedmioty powstałe w licznych zakładach i punktach usługowych (elementy firmowej zastawy stołowej z poszczególnych lokali gastronomicznych, butelki z licznych zabrzańskich browarów oraz rozlewni win i napoi, wyroby zegarmistrzowskie, jubilerskie, elementy garderoby, firmowe wieszaki, łyżki do butów itp.). Dopełnienie tej części wystawy stanowią eksponaty będące świadectwem działających w przeszłości organizacji zawodowych, w tym szczególnie licznych związków cechowych. Szczególną dumę Muzeum stanowią prezentowane (w wyborze) skrzynie cechowe oraz sztandary.

Wystawę zamyka zrekonstruowana za pomocą posiadanych eksponatów kuchnia z wyposażeniem typowym dla środowisk robotniczych z lat 20. i 30. XX w. Wnętrze to, oprócz dokumentacyjnej, pełni również funkcję symboliczną. W warunkach Śląska kuchnia to centrum domu, miejsce, w którym toczyło się życie wszystkich członków rodziny.

 





































Liczba gości na stronie: 2396354
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle