Dwa początki. Z dziejów Muzeum Miejskiego w Zabrzu

28.09.2010 – 31.12.2010 Galeria Café Silesia

PIERWSZY POCZĄTEK

Korzenie Muzeum Miejskiego w Zabrzu sięgają roku 1935, gdy Zabrze, noszące wówczas nazwę Hindenburg, znajdowało się w granicach III Rzeszy. Katalizatorem powstania, niemieckiej na ten czas, placówki stała się urządzona w kwietniu wystawa "Volk und Wirtschaft" (Naród i gospodarka). Przy tej okazji zorganizowano także dodatkową ekspozycję, złożoną ze zbiorów miejskiego archiwum oraz kolekcji Kurtha Vietha, miejscowego nauczyciela, kolekcjonera i miłośnika lokalnej historii. I dziś to właśnie jego uważa się za ojca miejskiego muzeum.

Duże zainteresowanie mieszkańców obiema udostępnionymi wystawami zaowocowało podjęciem konkretnych kroków celem utworzenia w Zabrzu Städtische Heimatstube Hindenburg (czyli Miejskiej Izby Regionalnej). Pomysł ten poparł ówczesny nadburmistrz miasta Max Fillusch, świadomy zainteresowania mieszkańców trwającą przez dwa tygodnie wystawą. Już 19 sierpnia 1935 r. złożył on wniosek do Przewodniczącego Okręgu Rejencyjnego w Opolu z prośbą o zezwolenie na utworzenie Izby. Pismo zatwierdzono 3 października. Tę datę uznaje się za początek istnienia obecnego Muzeum Miejskiego w Zabrzu, które jest dziś bezpośrednim kontynuatorem działalności Izby. Jej pierwszym kierownikiem został Theodor Jurok. Swoją siedzibę instytucja uzyskała w dwóch salach budynku administracji miejskiej rzeźni przy dzisiejszej ulicy Szczęść Boże 32a. Dla publiczności oficjalnie udostępniona została 1 kwietnia 1936 r.

Sale przyznane instytucji szybko stały się dla niej za małe. 31 marca 1938 r. Izbę tymczasowo zamknięto z zamiarem jej przeniesienia. Na nowe lokum wybrano pokoje na parterze kamienicy przy dzisiejszym Placu Krakowskim 9. Otwarcie instytucji nastąpiło tam 29 maja 1938 r., jednak już pod szyldem Städtische Heimatmuseum czyli Muzeum Miejskiego. II wojna światowa odcisnęła na placówce swe piętno. W toku działań wojennych Niemcy wywieźli z Zabrza część cenniejszych eksponatów, które już nigdy do instytucji nie wróciły. Inne zostały rozszabrowane.

DRUGI POCZĄTEK

Po przejęciu władzy w mieście przez polską administrację w marcu 1945 r. i prowizorycznym zabezpieczeniu budynku okazało się, że wewnątrz ocalało 346 zabytków. Większość z nich była jednak zdewastowana. Muzeum czekało na odbudowę. Działać miało w odmienionej rzeczywistości, w granicach nowego państwa.

Prezydent polskiego już miasta Zabrze 7 czerwca 1945 r. mianował na kierownika instytucji magistra Kazimierza Żurowskiego, repatrianta ze Lwowa. Przystąpiono również do podstawowego, wstępnego i najbardziej koniecznego remontu kamienicy. Od razu postanowiono też o organizacji wystawy stałej, która przywróciłaby instytucję życiu publicznemu. Już w październiku 1945 r. utworzono skromne laboratorium, dzięki czemu możliwe było rozpoczęcie renowacji i konserwacji ocalałych, poniemieckich eksponatów, które wobec braku innych zbiorów, stanowić miały trzon projektowanej ekspozycji. Zainicjowano także poszukiwania w terenie nowych zabytków, które świadczyć miały o polskości miasta i Śląska.

Prace te kontynuowano przez szereg następnych miesięcy, by 15 lipca 1946 r. uroczyście otworzyć w zabrskim Muzeum Miejskim pierwszą powojenną wystawę stałą dla publiczności. W siedmiu salach parteru kamienicy zaprezentowano wówczas eksponaty z dziedziny archeologii, etnografii, sztuki kościelnej, techniki i przemysłu oraz górnictwa i hutnictwa. Ze zgromadzonych w magazynach 1187 przedmiotów na ekspozycji znalazło się 718. Tym samym Muzeum Miejskie w Zabrzu otworzyło swe podwoje dla zwiedzających. W ślad za wystawą stałą w instytucji zaczęto urządzać również ekspozycje czasowe. Początkowo sporadyczne, z czasem stały się one głównym motorem działalności placówki.

Jednocześnie trwały dyskusje o kierunku, w jakim miała podążać instytucja. Na początku muzeum było wielodziałowe a do zbiorów włączano przedmioty z niepowiązanych ze sobą dziedzin, o różnych walorach artystyczno-historycznych. Ostatecznie w 1947 r. zadecydowano, aby instytucję przekształcić w Muzeum Przemysłu i Techniki. Koncepcja ta przez szereg miesięcy rywalizowała z pomysłem, by w Zabrzu utworzyć muzeum o profilu archeologicznym. Zamierzenie to gorąco popierał dyrektor Kazimierz Żurowski, będący z wykształcenia i z zamiłowania archeologiem. W ciągu trzech lat kierowania przez niego placówką dział prahistorii zgromadził najliczniejszą kolekcję. Wybranie koncepcji przemysłowej dla instytucji spowodowało jego rezygnację ze stanowiska z dniem 1 czerwca 1948 r.

MUZEUM DZIŚ

Obecnie Muzeum Miejskie w Zabrzu działa w oparciu o statut zatwierdzony decyzją Rady Miejskiej w Zabrzu 14 września 2009 r. W zbiorach instytucji znajduje się ponad 22 500 eksponatów, zgromadzonych w trzech działach merytorycznych: Dziale Historii, Dziale Kultury oraz Dziale Plastyki. W muzeum funkcjonuje również Dział Dokumentacji, Oświaty i Promocji, odpowiedzialny za prowadzone akcje edukacyjne oraz reklamę.

Najbardziej znaczącą zmianą, która wpłynęła na działalność placówki, była decyzja Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Zabrzu z dnia 2 sierpnia 2006 r. o zamknięciu muzealnej kamienicy i wyprowadzeniu z niej zbiorów z powodu zagrożenia katastrofą budowlaną. Swoją tymczasową siedzibę muzeum znalazło w dawnym internacie przy ulicy 3 Maja 91. Działalność wystawienniczą prowadzi w otwartej 14 grudnia 2008 r. galerii Café Silesia. Prócz akcji oświatowych, urządzane są tam ekspozycje czasowe o różnorodnej tematyce. Ze swymi działaniami muzeum wychodzi również na zewnątrz, organizując szereg imprez, zarówno w Zabrzu jak i w innych ośrodkach na terenie kraju i za granicą. W 2009 r. po kilkuletniej przerwie instytucja wznowiła wydawanie rocznika muzealnego "Kroniki Miasta Zabrza".

O WYSTAWIE SŁÓW KILKA

Wystawa "Dwa początki. Z dziejów Muzeum Miejskiego w Zabrzu" została zorganizowana z okazji 75-lecia działalności najstarszej instytucji kulturalnej w mieście. Zaprezentowano na niej eksponaty pozyskane do kolekcji w niemieckim okresie istnienia placówki oraz te, które zgromadzono w drugiej połowie lat 40. XX wieku. W ten sposób przenieść się można w czasie do muzeum z pierwszych lat jego istnienia, poczuć atmosferę ówczesnego okresu a przy okazji zobaczyć szereg eksponatów, które rzadko pojawiają się na muzealnych ekspozycjach. Wystawa ta stała się bowiem okazją, by wydobyć z magazynu wiele zapomnianych już zabytkowych przedmiotów. Dziś uznawane za osobliwości, niegdyś stanowiły ozdobę kolekcji budzącej się do życia instytucji.

Na bazie różnych reorganizacji w ogólnopolskiej strukturze sieci muzealnej wiele eksponatów, które muzeum pozyskało w pierwszych dwóch dekadach swego istnienia, trafiło następnie do innych placówek na terenie Górnego Śląska. Dlatego też, na potrzeby jubileuszowej ekspozycji swe zbiory wypożyczyły także Muzeum Górnośląskie w Bytomiu oraz Muzeum w Chorzowie. Pamiątki rodzinne, związane z pierwszym powojennym dyrektorem muzeum, użyczyła jego córka Maria Żurowska-Gangi.







Liczba gości na stronie: 2721495
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle