Eksponat czerwca 2019

Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari – MZ-6832/H; Legitymacja orderu wojennego „Virtuti Militari” – MZ-14278/H; Wyciąg z rozkazu dziennego Baonu Nr. 37 – MZ-14277/H

Muzeum Miejskie w Zabrzu, oprócz eksponatów związanych z historią naszego miasta i regionu, posiada bogatą kolekcję pamiątek związanych z Polskimi Siłami Zbrojnymi na Zachodzie. Wśród nich znajduje się grupa różnego typu eksponatów związanych z postacią porucznika Pawła Paliświata przekazanych do zbiorów Działu Historii przez jego córkę Krystynę.

Paweł Paliświat urodził 28 czerwca 1912 roku we wsi Ostapie w powiecie skałackim w późniejszym województwie tarnopolskim. W latach 30. XX wieku studiował prawo na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Po wybuchu wojny pozostał na terenach włączonych do ZSRR i następnie został zesłany do jednego z łagrów. 30 lipca 1941 roku podpisany został układ Sikorski-Majski, przywracający stosunki dyplomatyczne między Polską a ZSRR, zerwane 17 września 1939 roku z chwilą agresji ZSRR na Polskę. Przewidywał on powstanie armii polskiej w Związku Radzieckim pod dowództwem polskim. W protokole dodatkowym rząd ZSRR zagwarantował amnestię dla obywateli polskich – więźniów politycznych i zesłańców pozbawionych wolności oraz jeńców. Jednym z tysięcy Polaków podążających do powstającej armii był Paweł Paliświat. Z legitymacji wystawionej 21 lipca 1942 roku przez Dowództwo Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR wynika, że podporucznik Paweł Paliświat został oficerem żywnościowym [pierwszego] baonu w 17 pułku piechoty. W sierpniu 1942 roku został z kolei dowódcą plutonu łączności w tymże baonie.

Pułk, wchodzący w skład 6 Dywizji Piechoty Lwów, stacjonował w tym czasie w Jakkobag w Uzbekistanie, skąd ewakuowany został przez Iran do Iraku. Z dniem 1 listopada 1942 roku pułk został rozwiązany, a na jego miejsce powstał 17 Lwowski Batalion Strzelców. Z kolei 7 marca 1943 roku dywizja została rozwiązana a 6 Lwowska Brygada Piechoty wcielona została do 5 Kresowej Dywizji Piechoty. Kolejnymi przystankami na drodze 17 LBS do Europy były Palestyna, Liban i Egipt, skąd ostatecznie na pokładzie statków w dniach 17–22 lutego 1944 roku przetransportowany został do Włoch. Miesiąc później jednostka znalazła się na froncie w pobliżu klasztoru na Monte Cassino. w tym czasie ppor. Paweł Paliświat pełnił funkcje oficera informacyjnego. 16 maja 1944 roku 17 LBS otrzymał rozkaz zdobycia San Angelo, które było kluczowa pozycją w masywie Monte Cassino. Po ciężkich, trwających 48 godzin walkach wzgórze znalazło się w rękach Polaków, a z czasem również w nazwie baonu „17 Lwowski Batalion Strzelców San Angelo”.

W następnych miesiącach 17 LBS posuwał się na północ Włoch. Za czyny bojowe, z dniem 1 sierpnia 1944 roku, do stopnia porucznika awansowany został m.in. ppor. Paweł Paliświat. Pół roku później, dowódca 2 Korpusu Polskiego rozkazem L.dz. 103/404/AG/Tj. z dnia 14 lutego 1945 roku za wybitne czyny męstwa i odwagi wykazanej na Polu Chwały nadał Krzyż Srebrny Orderu Wojennego „Virtuti Militari” Klasy V m.in. porucznikowi Pawłowi Paliświatowi.

    6832-1 6832-2

Odznaka w kształcie krzyża (typu kawalerskiego) zakończonego na rogach ramion kulkami. Awers: na ramionach poziomych umieszczony jest napis VIR-TUTI, na pionowych MILI-TARI, wykonany w czarnej emalii. Ramiona krzyża mają czarną obwódkę (po obu stronach). W środku krzyża złocona okrągła tarcza: na awersie biało emaliowany orzeł z koroną oraz berłem i jabłkiem w otoku wieńca wawrzynowego zielono emaliowanego: na rewersie w takimż otoku napis HONOR/I/OJCZYZNA, a poniżej w odcinku data 1792. Wstążka szer. 36 mm granatowa z dwoma czarnymi pasami szer. 9 mm każdy, zapinana z tyłu na zaczep.

Kiedy odbyła się uroczystość wręczenia orderu odznaczonym, nie wiemy. Legitymacja orderu wojennego „VIRTUTI MILITARI” do krzyża nr 10941 wystawiona została Pawłowi Paliświatowi w Londynie dopiero 4 listopada 1946 roku.
 14278-1

Najmłodszym z prezentowanych tutaj eksponatów jest Wyciąg z rozkazu dziennego Baonu Nr. 37 z dnia 21.II.1945 r. wydany P. Paliświatowi 5 marca 1947 roku, kilka miesięcy przed jego powrotem do kraju.

14277

Po zakończeniu wojny, Paweł Paliświat wrócił do Polski w lipcu 1947 roku i zameldował się w Zabrzu, gdzie zamieszkał. Zmarł 9 listopada 1982 roku w Bytomiu.

Piotr Hnatyszyn



Liczba gości na stronie: 4403109
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle