Eksponat listopada 2010

Fotografia MZ/1134/Et



Choć Zabrze kojarzy się przede wszystkim jako miasto przemysłowe, to przez całe wieki głównym źródłem utrzymania się jego mieszkańców było rolnictwo. Jednym ze świadectw tej rolniczej przeszłości naszego miasta jest fotografia przechowywana w zbiorach Działu Kultury Muzeum Miejskiego Zabrzu. Wykonano ją w latach 20.-30. XX wieku i wywołano w formacie 29,5 x 40 cm. Pochodzi ze zbiorów przedwojennego Städt. Heimatmuseum, do pierwszego powojennego inwentarza muzealiów wpisana została pod nr 582.

Fotografia przedstawia nieistniejącą już zagrodę chłopską w Starym Zabrzu, będącą przez ok. 270 lat w posiadaniu rodziny Bienias (piszącej się również Binias). Aż do września 1936 roku, kiedy to spłonęła, stała przy dzisiejszej ul. Grunwaldzkiej 51a, mniej więcej w połowie odległości pomiędzy skrzyżowaniem z ul. Franciszkańską, a dawną szkołą podstawową. Początkowo ulica ta nazywała się Urbanstr., w 1905 roku przemianowano ją na Galdastr., a następnie w 1937 roku na Tannenbergstr. Z prawej strony zagrody, która stała szczytem do ulicy, widoczna jest wieża kościoła pw. Św. Andrzeja Apostoła.

Bardzo podobna zagroda, również należąca do rodziny o nazwisku Bienias, stała przy dzisiejszej ul. Wolności 42 w Zabrzu-Maciejowie. A ponieważ w zbiorach muzeum zachował się jej plan (zaprezentowany w Naszym Zabrzu Samorządowym nr VII/2008), możemy per analogiam spróbować opisać zagrodę z ul. Grunwaldzkiej. Był to budynek parterowy o konstrukcji drewnianej, z dachem czterospadowym pokrytym papą [?] i resztkami strzechy [?]. Pod jednym dachem mieściła się część mieszkalna i część gospodarcza. Ta pierwsza, znajdująca się z prawej strony zagrody, wraz z przylegającą do niej oborą, była otynkowana. Część mieszkalna, składała się najprawdopodobniej z sieni oraz trzech pomieszczeń: izby, komory i tzw. wycugu. Środkową część zagrody zajmowała obora, posiadająca jedno małe okienko. Z lewej strony zagrody znajdowała się stodoła o drewnianych ścianach i dużych, dwuskrzydłowych wrotach.

Pierwszym znanym z nazwiska właścicielem tego gospodarstwa był w 1829 roku wolny chłop Urban Bienias. Posiadał on 21 mórg i 114 prętów kwadratowych pola oraz 176 prętów kwadratowych łąki. Jego spadkobiercami w 1839 roku zostali żona Katharina i dzieci Sylwester, Rochus, Franziska, Josef Jakob, Hedwig i Alexander. W 1856 roku jako właściciel gospodarstwa wymieniony jest Rochus Bienias. Ukazujące się w pierwszej połowie XX wieku księgi adresowe Zabrza wymieniają kilku kolejnych właścicieli zagrody przy Galdastr, 51 a. W 1912 roku był to furman Paul Binias, w 1924 roku - wdowa Pauline Binias, zaś w 1929 roku - robotnik Roman Binias. A ponieważ, jak już wspomniano, zagroda spłonęła we wrześniu 1936 roku, to ostatnia z ksiąg adresowych, wydana w 1938 roku posesji przy Tannenbergstr. 51a nie wymienia. Roman Binias mieszkał w tym czasie przy Tannenbergstr. 77a.

Prezentowana tu fotografia, nie jest jedynym wizerunkiem tej zagrody. Inne jej ujęcie reprodukowane jest na s. 89 monografii "Hindenburg OS Stadt der Gruben und Hütten" wydanej w 1979 roku w Essen, z której to monografii korzystałem przy pisaniu tego tekstu.

Piotr Hnatyszyn



Liczba gości na stronie: 2461254
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle