Eksponat lutego 2008

Biblia sacra.
nr inwentarza MZ-137/H

W zbiorach Działu Historii Muzeum Miejskiego w Zabrzu znajduje się kolekcja starodruków o różnorodnym pochodzeniu i treści. Wśród nich wyróżnia się grupa druków śląskich o tematyce religijnej. Jednym z ciekawszych jej eksponatów jest protestancka Biblia sacra wydana w Brzegu w 1768 roku.



Dzieło to zostało opracowane i wydane przez luterańskiego pastora Pawła Twardego. Ten urodzony w 1737 roku na Śląsku Cieszyńskim duchowny, od 1765 roku aż do emerytury piastował funkcję pastora i kaznodziei przy kościele św. Krzysztofa we Wrocławiu. Uważał się za Polaka i dużo energii poświęcał propagowaniu na Śląsku rodzimego języka. Zasłynął swą działalnością wydawniczą, a wśród dzieł przez niego opracowanych znalazł się szereg pism w języku polskim. Jednym z nich była właśnie owa Biblia, reprezentująca dziś cenny przykład śląskiego polonicum z XVIII wieku. .

Brzeska Biblia sacra stanowiła jedno z kolejnych wydań Biblii Gdańskiej z 1632 roku. Wzorem i podstawą dla jej tłumaczenia była ed ycja z Halle z 1726 roku. Być może wybór przekładu podyktowany był faktem, iż Paweł Twardy w latach 1758 - 1760 studiował w owym mieście teologię ewangelicką. Sama Biblia Gdańska to drugie po Biblii Brzeskiej wspólne dla wyznań protestanckich tłumaczenie Pisma Świętego na język polski. Jego niezwykła popularność przełożyła się na szereg kolejnych wznowień a Biblia opracowana przez Twardego stanowi jedyną śląską edycję.

Dzieło to wydane zostało w skromnej postaci. Jedyne urozmaicenie dla tekstu stanowią nieliczne ryciny w formie stylizowanych motywów roślinnych, umieszczone na stronach tytułowych oraz na początku i na końcu każdej z części Biblii. Okładkę wykonano z deski obciągniętej brązową skórą, natomiast grzbiet sklejono i zszyto czterema sznurowymi więzami. Tekst drukowany jest szwabachą na białych kartach papieru, zaś krawędzie bloku kartek zabarwiono na kolor brązowy. W ten sposób powstał pokaźnej grubości tom o wysokości 18,3 cm i szerokości 13 cm.



Księga posiada ponad 1600 stron, nienumerowanych jednak w sposób ciągły, lecz z osobna dla każdej z części Biblii. Paweł Twardy opatrzył ją swoją przedmową oraz dokonał korekty z wydania hallskiego. We wstępie duchowny wyjaśnił między innymi zasady przyjętej przez niego w przekładzie ortografii oraz usprawiedliwił pojawienie się ewentualnych błędów drukarskich. Niestety w egzemplarzu znajdującym się w naszym muzeum przedmowa ta nie zachowała się w całości.

Podobnie jak i wydanie z Halle, dzieło zaczyna się Krótką nauką o Piśmie Świętym, przeznaczoną dla czytelnika i zawierającą rady jak odpowiednio przygotować duszę przed lekturą. Dalsze 1023 paginowane strony zajmuje przekład Starego Testamentu, zaś po nim, charakterystyczny dla Biblii protestanckich, dodatek z księgami deuterokanonicznymi, czyli Przydatek do Starego Testamentu w którym się zamykają Księgi, które pospolicie zowią Apokryfa. Po Apokryfach następuje Nowy Testament, liczący 331 numerowanych stron a zakończony spisem ewangelii i lekcji na niedziele i święta. Na końcu umieszczono natomiast księgi z Pasją Chrystusa oraz historią zburzenia Jerozolimy.

Na kartach egzemplarza przechowywanego w zabrzańskim muzeum widoczne są ślady jego intensywnego używania. Przede wszystkim brakuje głównej karty tytułowej, odnoszącej się do całości wydania. Zachowały się jednak strony tytułowe dotyczące ksiąg deuterokanonicznych oraz Nowego Testamentu. Do muzeum Biblia ta trafiła 15 stycznia 1971 roku, kiedy to kupiono ją od miejscowego kolekcjonera. Nieznane są jednak jej wcześniejsze losy. Być może wcześniej przechowywana była w archiwach jakiegoś z urzędów w Magdeburgu lub w Leśnicy, o czym świadczą odręczne notatki na wakacie i wyklejce książki.

Aleksandra Korol

Liczba gości na stronie: 2726116
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle