Eksponat listopada 2017

Wybierz z archiwum:

Medal pamiątkowy „Tadeusz Kościuszko 1817–1917” nr inw. MZ-809/HN

Tadeusz Kościuszko urodził się 4 lutego 1746 roku w Mereczowszczyźnie na Polesiu (obecnie Białoruś). Absolwent Szkoły Rycerskiej, gdzie wziął m.in. udział w specjalnym kursie inżynierskim dla wyróżniających się słuchaczy. W 1769 roku wyjechał do Francji, gdzie w czasie pięcioletniego pobytu szkolił się w Akademii Wojskowej w Wersalu. W 1776 roku wyjechał do Ameryki, by po stronie kolonii walczyć o ich niepodległość w wojnie z Wielką Brytanią. W walkach tych zasłużył się jako twórca fortyfikacji (m.in. pod Saratogą). W uznaniu zasług, 13 października 1783 roku awansowany został na stopień generała armii amerykańskiej. Z tym awansem wiązało się nadanie ok. 250 hektarów gruntu oraz znaczna suma pieniędzy wypłacona mu dopiero w 1798 roku. Pieniądze te przeznaczył na wykupienie amerykańskich Murzynów z niewoli. Obarczony tym zadaniem Thomas Jefferson nie zrealizował prośby T. Kościuszki i  po pewnym czasie pieniądze te przekazane zostały jego spadkobiercom.

4523

Dworek w Mereczowszczyźnie – pocztówka ze zbiorów Muzeum Miejskiego w Zabrzu

W 1784 roku Tadeusz Kościuszko wrócił do Polski, gdzie ograniczył pańszczyznę chłopom należącym do jego majątku w Siechnowiczach. W 1789 roku otrzymał nominację na generała majora wojsk koronnych Rzeczypospolitej, co wiązało się z próbą jej wzmocnienia podjętą przez Sejm Czteroletni. W czasie wojny polsko-rosyjskiej w 1792 roku Kościuszko odznaczył się w bitwach pod Zieleńcami i pod Dubienką. Dla uczczenia tej pierwszej król Stanisław August ustanowił Order Virtuti Militari, a Tadeusz Kościuszko znalazł się wśród pierwszych nim odznaczonych. Awansował również na stopień generała lejtnanta. Niestety, król przystąpił do konfederacji targowickiej, a wojna zakończyła się drugim rozbiorem Polski, dokonanym przez Prusy i Rosję w 1793 roku.

Tadeusz Kościuszko udał się na emigrację do Drezna i Paryża, a po powrocie do okrojonej Polski przystąpił do prac nad insurekcją. 24 marca 1794 roku na Rynku w Krakowie złożył narodowi uroczystą przysięgę i objął przywództwo insurekcji jako Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej. W trakcie jej trwania, 7 maja 1794 roku wydał Uniwersał Połaniecki, który formalnie przyznawał chłopom pańszczyźnianym ograniczoną wolność osobistą. Ranny w czasie bitwy pod Maciejowicami 4 października 1794 roku Tadeusz Kościuszko dostał się do niewoli rosyjskiej i został uwięziony w Twierdzy Pietropawłowskiej w Petersburgu. Po złożeniu przysięgi wiernopoddańczej carowi Pawłowi I, 26 listopada 1796 roku został uwolniony i wyjechał na emigrację. Zmarł 15 października 1817 roku w Solurze w Szwajcarii i pochowany został w Zuchwil.

Tadeusz Kościuszko szybko stał się symbolem walki o niepodległość Polski, a jego podobizna znalazła się na biżuterii patriotycznej, medalach i innych przedmiotach upamiętniających jego postać. Kilkadziesiąt takich przedmiotów zakupiono do zbiorów Muzeum Miejskiego w Zabrzu w 1990 roku.

809aw

Był wśród nich również medal upamiętniający setną rocznicę śmierci Tadeusza Kościuszki, autorstwa Konstantego Laszczki (1865–1956), rzeźbiarza, malarza i grafika, profesora i rektora Akademii sztuk pięknych w Krakowie. Medal ma średnicę 60 mm, odlany został w brązie. Na awersie, w centrum znajduje się popiersie Tadeusza Kościuszki, a wokół niego, w formie kwadratu napis: 1:8:1:7:/TADEUSZ/1:9:1:7/KOŚIUSZKO. Przy każdym boku kwadratu umieszczono wieniec. Na dolnej krawędzi popiersia sygnatura autora: K. Laszczka m VIII 1917.

809 rew

Na rewersie, w centrum umieszczono wieniec ze skrzyżowanymi szablą i kosą ustawioną na sztorc, a wokół gałązki wawrzynu tworzące kwadratową ramkę. Dodatkowo, cztery gałązki dębu z żołędziami umieszczono wokół boków ramki. Pomiędzy nimi, w czterech wierszach znajduje się napis: „PIERWSZY KROK/DO ZWYCIEZTWA/POZNAC SIE NA/WŁASNEJ SILE”.

Piotr Hnatyszyn

Liczba gości na stronie: 2726741
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle