Eksponat września 2018

Wybierz z archiwum:

Eksponat września 2018

„Gwiazda Przemyśla” – odznaka MZ 806/H i legitymacja MZ 807/H

 Wśród licznych eksponatów w zbiorach Działu Historii Muzeum Miejskiego w Zabrzu znajdują się również takie, które dokumentują walki o kształt granic II Rzeczypospolitej. Największą ich część stanowią oczywiście te, związane z powstaniami śląskimi i plebiscytem górnośląskim. Prócz nich posiadamy także kilkadziesiąt eksponatów związanych z walką o granicę wschodnią odradzającego się Państwa Polskiego, w tym z polsko-ukraińskimi walkami o Przemyśl. W nocy z 3 na 4 listopada 1918 r. Ukraińcy zajęli prawobrzeżną część Przemyśla i internowali gen. Stanisława Puchalskiego, będącego od 29 października komendantem miasta. Z kolei 4 listopada Polacy opanowali lewobrzeżną część Przemyśla czyli Zasanie. Tego też dnia zawarto rozejm. 9 listopada wysłano z Krakowa 400 żołnierzy, którzy mieli odbić Przemyśl. Ponieważ wystosowane przez Polaków ultimatum, w którym zażądali bezwarunkowego oddania miasta zostało przez Ukraińców odrzucone, 11 listopada siły polskie podjęły szturm. W jego wyniku do wieczora udało się Polakom opanować dworzec kolejowy i stare miasto. Następnego dnia walki wygasły, ponieważ Ukraińcy wycofali się w stronę Chyrowa.

W rocznicę oswobodzenia Przemyśla zebrał się komitet wojskowo-cywilny, który ułożył statut i zatwierdził odznakę nazwaną „Gwiazdą Przemyśla”. Jej projektantami zostali Stanisław Jankowski i Kazimierz Osiński. Zatwierdzona została przez Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego i Ministerstwo Spraw Wojskowych (Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 49 poz. 60 z 13 grudnia 1921 r.)

806

Odznaka o wymiarach 55 x 45 mm wykonana została w srebrzonym tombaku przez lwowskiego grawera E.M. Ungera. Ma ona kształt sześcioramiennej gwiazdy, na którą nałożono wieniec z liści wawrzynu. Górne ramię gwiazdy zwieńczono koroną połączoną z herbem Przemyśla i spływającymi z niej labrami. W środku odznaki umieszczono fragment panoramy Przemyśla z mostem kolejowym na pierwszym planie. W dolnej części wieniec otoczony jest dwukrotnie wstęgą z napisem „OBROŃCOM PRZEMYŚLA”, a pomiędzy wstęgami umieszczono tarczę w kształcie czterolistnej koniczyny z datami umieszczonymi w trzech rzędach „1.XI.1918/16.V./1919”. Nad koroną znajduje się uszko do zawieszania na wstążce jasnoczerwonej z kremowymi brzegami. Na rewersie wybito nr nadania „2785” i nazwisko grawera „E.M. UNGER – LWÓW”.

807a

Odznaczeni „Gwiazdą Przemyśla” otrzymywali również legitymację z numerem i wizerunkiem odznaki oraz nazwiskiem odznaczonego, podpisaną przez Prezydenta m. Przemyśla Józefa Kostrzewskiego i Dow. Obozu warownego Ppłk. Gustawa Wolgnera. Pierwsze legitymacje kończyły się uwagą o następującej treści: „UWAGA! Powyższa legitymacja nie jest identyczną z dyplomem na prawo noszenia odznaki. Dyplom otrzyma obrońca po zatwierdzeniu odznaki przez M. S. Wojsk. w Warszawie”. Na rewersie legitymacji odbita została pieczątka „KOMITET WOJSKOWO-OBYWATELSKI dla nadania obrońcom „GWIAZDY PRZEMYŚLA” 1–11, list.1918 16, maja 1919”. W późniejszych legitymacjach uwaga brzmiała następująco: „UWAGA! Powyższa legitymacja została wydaną obrońcy do Nr. odznaki na mocy statutu (V § 8a) zarejestrowanego przez M. S. Wojsk. w Warszawie w myśl Rozkazu Nacz. Dow. W. P. (Sztab Gener.) Nr. 40 z dnia 5 maja 1920 – do l. 3453 B. P. I. z dnia 4. września 1920 r. – Odznaka jest przeznaczoną do noszenia na wstążeczce, przewieszonej na dziurce drugiego guzika, licząc od kołnierza munduru (stat. III § 4).”

„Gwiazdę Przemyśla” przekazał do zbiorów Muzeum Miejskiego w Zabrzu Julian Moskaluk, w czasie walk o Przemyśl ogniomistrz w oddziałach polskich, a po II wojnie światowej mieszkaniec Zabrza.

W opisie odznaki wykorzystano książkę Z. Sawickiego i A. Wielechowskiego „Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945. Katalog zbioru falerystycznego Wojsko Polskie 1918–1939. Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie”, Warszawa 2007

Piotr Hnatyszyn



Liczba gości na stronie: 3506679
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle