Eksponat stycznia 2018

Wybierz z archiwum:

Prezentowana aktualnie w muzeum wystawa poświęcona cytrom jest pretekstem do przedstawienia znajdujących się w zbiorach muzeum cytr oraz przedmiotów tematycznie związanych z tym instrumentem. Ten liczący zaledwie siedem pozycji zbiór pozyskany został w różnych latach i do tej pory nigdy nie był prezentowany publicznie.

Cytra (z gr. kitara) to instrument muzyczny z grupy chordofonów szarpanych. Współczesna odmiana cytry pochodzi z terenów Niemiec i Austrii. W XIX wieku instrument popularny był we wszystkich grupach społecznych, od chłopstwa po dwór cesarski. Znaną cytrzystką była między innymi księżniczka Bawarii Sisi, po poślubieniu w 1867 roku Franciszka Józefa I Habsburga cesarzowa Austrii.

Moda gry na cytrze nie ominęła Zabrza, ten dzisiaj zapomniany instrument, w XIX i na początku XX wieku znalazł tutaj wielu zwolenników. Początkowo naukę gry na cytrze można było pobierać na prywatnych lekcjach, a od 1918 roku w utworzonym wówczas w Zabrzu przez Johannesa Pionczyka Instytucie Muzycznym. Szkoła początkowo mieściła się w budynku hotelu Ungera przy obecnej ul. Wolności 311, a pod koniec 1935 roku przeniesiona została do własnego lokalu przy obecnej ulicy Wyzwolenia 7. O tym, że w przeszłości w Zabrzu środowisko cytrzystów było liczne, świadczą między innymi działające miejscowe kluby i towarzystwa zrzeszające miłośników tego instrumentu. W zabrzańskich księgach adresowych z lat 1910 i 1912 odnotowane zostały działające w Zabrzu towarzystwo„ Zither Verein Parsifal” oraz dwa gminne kluby „Zither Klub Zaborze”, którego lokal związkowy mieścił się w restauracji Stadlera przy Kronprinzenstrasse 325 (obecnie ul. Wolności ), a jego przewodniczącym był wówczas wyższy asystent kolejowy Zenke. Nieco więcej możemy powiedzieć o drugim z klubów „Zither Klub Zabrze”, z którego pochodzi prezentowana poniżej pamiątkowa odznaka.

12075

Odznaka Klubu Cytrzystów „Zither-Cl. Zabrze 1890", numer inwentarzowy: MZ/12075/H. Wymiary: wys.: 2,4 cm, szer.: 2,5 cm. Materiał: metal. Technika: bicie, srebrzenie

Odznaka o charakterze pamiątkowym, wybita w metalu, srebrzona, częściowo pokryta emalią w kolorze zielonym. Na tarczy w zielonym owalnym polu przedstawiono cytrę koncertową na laurowej gałązce. Poniżej wybito datę powstania klubu „1890". Wokół tarczy dębowe liście. U góry szarfa z napisem „ZITHER-CL. ZABRZE". Odznaka mocowana jest na agrafę. Wyprodukowana została przez zakład pana Lindnera w Monachium. Odznaka do muzeum zakupiona została od osoby prywatnej w 2008 roku. Wedle zapisów w zabrzańskich księgach adresowych, w latach 1910 i 1914 lokal związkowy Klubu Cytrzystów w Zabrzu mieścił się w hotelu Kurka przy Kronprinzenstrasse 98 (ul. Wolności 278), a funkcję przewodniczącego zarządu sprawował wyższy asystent pocztowy Josef Allmann.

Fotografia, numer inwentarzowy: MZ/2356/H. Wymiary: wys.: 9 cm, szer.: 14 cm. Materiał: papier fotograficzny. Technika: fotograficzna (czarno-biała)

Fotografia formatu pocztówkowego przedstawia Salomeę Piechównę nauczycielkę gry na cytrze w otoczeniu uczennic. Fotografia wykonana została w 1919 roku w bliżej nieznanym wnętrzu, zlokalizowanym prawdopodobnie na terenie Zaborza. Nauczycielka oraz dwójka dziewcząt ma przed sobą cytry koncertowe. Salomea Piechówna była córką Karola Piechy (1860–1921),właściciela domu w Zaborzu przy Kronprinzenstrasse 64b (ul. Wolności 428), członka Towarzystwa Czytelni Ludowych, Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” oraz założyciela Banku Ludowego w Zaborzu. Od 1945 roku jedna z ulic w Zabrzu nosi jego imię. Zdjęcie wykonane zostało w znanym atelier fotograficznym Franza Marona mieszczącym się w Zaborzu przy Kronprinzenstrasse 42 (ul. Wolności). Fotografia do zborów trafiła w 1976 roku jako przekaz pokonkursowy.

Fotografia, numer inwentarzowy: MZ/3339/K . Wymiary: wys.: 13,7 cm, szer.: 8,7 cm. Materiał: papier fotograficzny. Technika: fotograficzna (czarno-biała)

Fotografia plenerowa, przedstawia grupę osób stojących i siedzących na schodach oraz murkach prowadzących do budynku mieszkalnego. Osoby ubrane są w miejskie, codziennego użytku ubrania. Na szczególną uwagę zwracają trzy osoby, mężczyzna siedzący na murku, na kolanach trzymający cytrę koncertową oraz stojący powyżej mężczyzna i kobieta ze skrzypcami w rękach. Zdjęcie wykonane zostało na tle budynku przy Hindenburgstrasse 20b (ul. Bytomska) w Biskupicach. Budynek ten należał i był zamieszkały przez rodzinę Smoczok i to prawdopodobnie oni oraz ich sąsiedzi zostali uwiecznieni na fotografii. Fotografia wykonana została około 1924 roku w atelier Franza Matzel przy Kronprinzenstrasse 114 (ul. Wolności). Do zbiorów zakupiona została w 2005 roku.

W zbiorach  znajdują się również cztery cytry (trzy akordowe oraz jedna koncertowa smyczkowa) zakupione w latach 1983 i 1985 w Bytomiu od jednego oferenta.

Cytra, numer inwentarzowy: MZ/8018/H. Wymiary: dł.: 56 cm, szer.: 42 cm, wys.: 6 cm. Materiał: drewno, metal

Cytra 6-akordowa (C-dur, G-dur, F-dur, D-dur, A-dur i E-dur). Posiada pudło rezonansowe drewniane w kształcie wieloboku od góry zakończone linią falistą, z prawego boku do pudła dostawiono drewnianą tralkę. Płyta wierzchnia malowana w kwiaty nasturcji w żółtym i pomarańczowym kolorze  osadzonych na ulistnionych gałązkach. Dekoracja typowa dla stylu secesji (płynne, faliste linie, ornamentacja roślinna, asymetria, linearyzm). Na płycie wierzchniej napisy: „Mein Feld ist die Welt ges. gesch.” oraz „F.O.M.K. die beste Marke der Welt”. W okrągłym otworze rezonansowym umieszczona została papierowa wklejka producenta, na której w dwóch okręgach umieszczono napisy: „ENGEL GUITARR-ZITHER. Beste Marke der Welt” oraz „Gezetzlich Geschütz. FABRIK MARKE”, centralnie na wklejce wizerunek siedzącego amorka grającego na cytrze oraz litery „O.M”. Identyczną wklejkę posiada inna cytra znajdująca się w zbiorach muzeum (MZ/8020/H). Cytra do zbiorów zakupiona została w 1983 roku.

Cytry akordowe zbudowane są z dwóch części wiolinowej (prawej) oraz akordowej (lewej). Cytry tego typu w czasie gry zwykle trzyma się na kolanach lub kładzie przed sobą na stole. Akordy gra się lewą ręką szarpiąc struny specjalnym pierścieniem, a melodię na strunach wiolinowych wydobywa się prawą ręką przy pomocy plektronu. Cytry akordowe największą popularnością cieszyły się w drugiej połowie XIX wieku.

Cytra, numer inwentarzowy: MZ/8020/H. Wymiary: dł.: 48 cm, szer.: 45 cm, wys.: 6 cm. Materiał: drewno, metal

Cytra 6-akordowa (C-dur, G-dur, F-dur, D-dur , A-dur i E-dur). Pudło rezonansowe drewniane w kształcie zbliżonym do pięcioboku. Pudło pokryte farbą w kolorze czarnym, malatura płyty wierzchniej w kolorach zieleni, fioletu, cynobru oraz złota. Na płycie wierzchniej umieszczono ornament w formie pasowej (wokół zapisu nutowego), składający się z siedmiopłatkowych kwiatków wpisanych w plecionkę, taki sam ornament wykorzystany został wokół otworu pudła oraz wzdłuż pionowych krawędzi instrumentu. W górnej części pudła, poniżej popiersia amorka grającego na cytrze, nadruk (czterowersowy) w kolorze złotym „Engel Guitarr·Zither·Beste Marke der Welt·T.O.M.R.”. Z prawej i lewej strony otworu rezonansowego w owalnych medalionach wizerunki amorków grających na talerzach (z prawej) i tamburynie (z lewej). W okrągłym otworze rezonansowym umieszczono papierową wklejkę producenta o treści i grafice identycznej jak w przypadku cytry prezentowanej powyżej (MZ/8018/H). Cytra do zbiorów zakupiona w 1983 roku.

Cytra, numer inwentarzowy: MZ/5445/H. Wymiary: dł.: 50 cm, szer.: 35,5 cm, wys.: 5,5 cm. Materiał: drewno, metal

Cytra 5-akordowa (C-dur, G-dur, F-dur, D-dur i A-dur). Pudło rezonansowe drewniane w kształcie wieloboku, pokryte farbą w kolorze czarnym. Płyta wierzchnia malowana wielobarwnie (zieleń, złoto, cynober) o bogatej ornamentyce secesyjnej, złożone z elementów floralnych (liście, owoce), geometrycznych oraz główek amorków. W okrągłym otworze rezonansowym papierowa wklejka producenta, na niej nadruk: „Deutsch Amerikanische Guitarr- Zither”, w środku wizerunek orła, poniżej napis „Made in Germany”. Cytra do zbiorów zakupiona w 1985 roku.

Cytra, numer inwentarzowy: MZ/8019/H. Wymiary: dł.: 52 cm, szer.: 27 cm, wys.: 4 cm. Materiał: drewno, metal, masa perłowa

Cytra koncertowa smyczkowa (struny: aˈ dˈ g c). Pudło rezonansowe drewniane w kształcie zbliżonym do serca. Posiada dwa okrągłe otwory rezonansowe, wokół których umieszczono rozetę wykonaną techniką inkrustacji (poszczególne elementy z masy perłowej). Pudło wzdłuż krawędzi oraz otworów rezonansowych zdobione intarsją z drewna barwionego w kolorach: kremowym, beżowym, jasnobrązowym i czarnym. Główka gryfu metalowa, grawerowana. Wewnątrz jednego z otworów rezonansowych umieszczona papierowa wklejka sprzedawcy: „Edmund Paulus· Markneukirchen· Sachsen”. Firma „Edmund Paulus“ była jedną z kilku działających w Markneukirchen firm oferujących instrumenty muzyczne. Została założona w 1881roku przez Ernsta Edmunda Paulusa, po jego śmierci przejął ją jego syn Edmund Josef, firma działalność zakończyła w 1941 roku. Cytra do zbiorów muzeum zakupiona została w1983 roku.

Urszula Wieczorek

Liczba gości na stronie: 2854036
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle