Eksponat sierpnia 2010

Kubek pamiątkowy,materiał: cyna; wymiary: 9 cm (wys.), 5,5 cm (średnica wylewu), numer inwentarza MZ/3679/K



W lipcu bieżące roku dział Kultury Muzeum Miejskiego w Zabrzu na drodze zakupu powiększył o 7 pozycji - dotąd skromnie reprezentowaną w zbiorach - kolekcję przedmiotów związanych z sanktuarium maryjnym w Piekarach Śląskich.

Początki parafii piekarskiej sięgają roku 1303, kiedy to wzniesiony został drewniany kościółek pod wezwaniem św. Bartłomieja Apostoła. W bliżej nieznanym czasie w jego bocznej nawie zawisła pochodząca najprawdopodobniej z końca XV lub początku XVI wieku ikona Matki Boskiej. Ikona namalowana (napisana) została na lipowej desce. Przedstawia Matkę Bożą podtrzymującą lewą ręką Dzieciątko. W prawej dłoni trzyma jabłko- symbol Ewy. Dzieciątko unosi prawą rączkę w geście błogosławieństwa, a w lewej trzyma ewangeliarz. Obraz utrzymany jest w typie Hodegetrii, czyli Przewodniczki, typowej dla malarstwa bizantyjskiego.

Początek kultu Matki Boskiej Piekarskiej związany jest z osobą księdza Jakuba Roczkowskiego. To za jego posługi w 1659 roku miał miejsce remont tutejszej świątyni, w trakcie którego obraz przeniesiony został do ołtarza głównego. Ksiądz Roczkowski zainicjował zbiorowe modlitwy przed obrazem o ożywienie wiary. Do znacznego rozsławienia kultu Matki Boskiej Piekarskiej przyczyniła się epidemia zarazy, jaka w 1676 roku wybuchła w pobliskich Tarnowskich Górach. Jego mieszkańcy udali się wówczas z pielgrzymką do Piekar, wkrótce po tym wydarzeniu zaraza w cudowny sposób ustąpiła. W 1680 roku miało miejsce kolejne ważne wydarzenia dla szerzenia się kultu Cudownego Obrazu. W roku tym w Czechach wybuchła zaraza (zwana przez ówczesnych morowym powietrzem). Na zaproszenie cesarza Leopolda I Habsburga Obraz Matki Boskiej Piekarskiej "wyruszył" do Pragi i Hradec Králové. Mające wówczas miejsce uzdrowienia okazały się przełomowe. Piekary zaczęły funkcjonować coraz bardziej w świadomości społecznej, jako główne sanktuarium maryjne na Górnym Śląsku. To tutaj 22 sierpnia 1683 roku w trakcie drogi pod Wiedeń modlił się król Polski Jan III Sobieski.

 Znaczącym okresem w dziejach kultu maryjnego i historii sanktuarium w Piekarach były lata 40. XIX wieku, kiedy to ówczesny proboszcz parafii ksiądz Jan Alojzy Ficek rozpoczął działania zmierzające do: budowy nowego - większego kościoła, założenia wokół niego Kalwarii, wsparcia działalności wydawniczej, szerzenia akcji trzeźwości, działalności charytatywnej oraz patriotycznej (propolskiej). Kontynuatorem zamierzeń księdza Ficka był kolejny proboszcz piekarskiej parafii, ksiądz Bernard Purkop. Dzięki jego staraniom, w drodze umów, negocjacji i zamiany gruntów, pozyskano teren całego wzgórza Cerkwica na którym to w latach następnych staraniem społecznego komitetu budowy Kalwarii wzniesiono całe założenie. Większość budowli na wzgórzu kalwaryjskim wzniesionych zostało za administrowania parafią przez księdza Leopolda Nerlicha. Przy budowie Kalwarii oprócz zatrudnionych firm społecznie pracowała lokalna ludność wykonując prace pomocnicze. Ostatecznie w latach 1869-1896 na prawie 10 hektarach wybudowano 14 kaplic Drogi Krzyżowej. Autorem projektu architektonicznego kaplic był Edward Schneider. Kaplice wzniesione zostały w różnych stylach architektonicznych przy uwzględnieniu urozmaiconego układu urbanistycznego. We wszystkich kaplicach nad drzwiami, w drewnianych krzyżach umieszczone zostały pod szybkami kamyki przywiezione z Drogi Krzyżowej w Jerozolimie. Wzdłuż muru otaczającego kalwaryjskie wzgórze od zachodu, południa oraz częściowo wschodu wzniesiono 15 kaplic różańcowych symbolizujących w grupach po pięć tajemnice różańca (radosne, bolesne i chwalebne). Dodatkowo na wzgórzu wybudowano 11 innych budowli związanych z życiem Chrystusa i Matki Boskiej, w tym: pałac Heroda, dom Poncjusza Piłata, dwór Annasza, Wieczernik, grób Matki Boskiej, kaplicę św. Heleny, Święte Schody - tzw. Gradusy. We wschodniej części wzgórza kalwaryjskiego urządzono Ogród Oliwny z doliną Jozefata, w nim centralne miejsce zajęła drewniana rzeźba przedstawiająca modlącego się Chrystusa oraz kamienne rzeźby śpiących Apostołów Piotra, Jana i Jakuba. W ogrodzie zasadzono 42 gatunki egzotycznych drzew i krzewów. 21 czerwca 1896 roku uroczystościom konsekracji Kalwarii piekarskiej przewodniczył biskup wrocławski, książę kardynał Georg Kopp, w asyście kapłanów oraz 175 tysięcy wiernych.

Ważnym wydarzeniem w dziejach piekarskiego sanktuarium była uroczystość koronacji Cudownego Obrazu Matki Boskiej Piekarskiej koroną podarowaną i poświęconą przez papieża Piusa XI. Wydarzenia to miało miejsce 15 sierpnia 1925 roku w święto Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Korony te zostały skradzione w grudniu 1940 roku. 1 grudnia 1962 roku decyzją papieża Jana XXIII kościół podniesiony został do godności bazyliki mniejszej. Niespełna rok później, 12 września 1963 roku Matka Boska Piekarska ogłoszona została patronką diecezji katowickiej. Powtórna koronacja obrazu miała miejsce 13 czerwca 1965 roku, uroczystościom przewodniczył kardynał Stefan Wyszyński. Ostatnia rekoronacja Cudownego Obrazu Matki Boskiej Piekarskiej miała miejsce 15 września 1985 roku. Przez stulecia Matka Boska Piekarska obdarowywana była wieloma tytułami i imionami: Matka Prawdziwa, Ucieczka Grzeszników, Uzdrowienie Chorych, Piekarsko Panienka, Matka Boża Piekarska Gospodyni Śląska. Od roku 1983 nosi imię Matki Sprawiedliwości i Miłości Społecznej.



Do najciekawszych pozyskanych do zbiorów muzeum przedmiotów związanych z sanktuarium Matki Boskiej Piekarskiej należy zaliczyć prezentowany kubek. Ma on kształt cylindra o lekko rozszerzających się ku górze ściankach. Wykonany został z cyny za pomocą odlewu z formy. Zewnętrzna powierzchnia, oprócz pasów centymetrowej szerokości wokół podstawy oraz wylewu kubka pokryta została symetrycznie rozmieszczonymi dekoracjami w formie wypukłego reliefu. Dekoracje umieszczone zostały w trzech polach oplecionych stylizowanymi bordiurami składającymi się z motywów rocaille oraz siatki. W pierwszym polu przedstawiona została panorama wzgórza kalwaryjskiego z umieszczonym centralnie kościołem pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego wkomponowanym w zieleń oraz otoczonym murem. Poniżej w dwóch odrębnych polach umieszczono napisy "KALVARIEN BERG" (góra kalwaryjska) oraz "DEUTSCH-PIEKAR" (Niemieckie Piekary). Neogotycki kościół pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego wzniesiony został w centralnym miejscu wzgórza kalwaryjskiego, jako najokazalsza budowla całego założenia. Zaprojektowany został w latach 1893-1896 według projektu architekta Juliusa Kapackiego. Pierwszą mszę świętą w kościele kalwaryjskim celebrował 21 czerwca 1896 roku franciszkanin, ojciec Władysław Schneider. Kościół stanowi skupienie XI, XII i XIII stacji Drogi Krzyżowej w jednej budowli.



W drugim polu kubka przedstawiony został, w ujęciu od południowego zachodu kościół parafialny pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny i św. Bartłomieja. Inicjatorem budowy kościoła był ksiądz Jan Alojzy Ficek. Świątynia wzniesiona została w latach 1842-1846 według projektu architektonicznego Daniela Grötschela. Kościół zwieńczają dwie charakterystyczne 60 metrowe wieże. Cztery naroża świątyni zamykają cztery kaplice (św. Teresy, św. Sebastiana, św. Franciszka oraz Matki Boskiej Lekarki Chorych). Konsekracji kościoła dokonał 22 sierpnia 1894 roku biskup wrocławski Melchior Diepenbrock. Najważniejszym miejscem wewnątrz świątyni jest umieszczony w ołtarzu głównym Obraz Matki Boskiej Piekarskiej. Do kościoła przylega Rajski Plac na którym wzniesiona została piąta kaplica pod wezwaniem św. Rafała. Na pierwszym planie widoczny jest fragment przylegającej do świątyni ulicy na której stoją ludzie. Kościół od ulicy odgradza wysoki mur spoza którego widać schematycznie potraktowane sylwetki rzeźb Apostołów oraz bogatą zieleń z kilkoma dominującymi nad całością drzewami. Poniżej, w odrębnym polu umieszczono napis "MARIENKIRCHE" (kościół maryjny).



W trzecim wydzielonym na powierzchni kubka polu umieszczony został wizerunek poligonalnej budowli nakrytej wielospadowym dachem nad którym dominuje wieża zwieńczona kulą i zakończona półksiężycem. Do budowli dostawione są dwie niższe wieże, umieszczone symetrycznie po obu stronach wejścia. Poniżej w osobnym polu umieszczono napis "DER DRITTE FALL" (trzeci upadek). Kaplica mieści IX stację drogi krzyżowej na piekarskim wzgórzu kalwaryjskim.

Na dnie kubka, ujęty w okrągły otok odciśnięty został napis " CASIMIRUS SCHÄFER * DEUTSCH PIEKAR" zawierający dane wytwórcy. Zakład sztuki kościelnej Schäfera w Piekarach funkcjonuje do dnia dzisiejszego. Zajmuje się produkcją dewocjonaliów, obecnie jego specjalnością jest masowa produkcja betonowych figur świętych, głównie zamawianych do obiektów sakralnych oraz jako rzeźby stojące na wolnym powietrzu.

Urszula Wieczorek



Liczba gości na stronie: 2396346
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle