Eksponat sierpnia 2011

Półka piętrowa (kątowa), numer inwentarzowy: MZ/39/Et



W roku 1948 Muzeum Miejskie w Zabrzu od mieszkanki Zabrza zakupiło skromną, o bliżej nieznanym pochodzeniu półkę. Mebel o wysokości 50 cm oraz maksymalnej szerokości 25 cm wykonany został z dziesięciu elementów wyciętych z cienkiej sklejki, a następnie połączonych ze sobą gwoździkami. Wszystkie elementy półki obrobione zostały przy użyciu techniki snycerskiej, a następnie od strony czołowej na wszystkich powierzchniach pionowych pokryte zwielokrotnionym ornamentem geometrycznym wykonanym przy wykorzystaniu szablonu. Surowe drewno pokryte zostało bejcą w kolorze brązowym, a następnie zabezpieczone warstwą bezbarwnego lakieru.

Jest to tzw. półka piętrowa, posiadająca dwie półki w kształcie pięciokątów, ułożone jedna nad drugą. Najbardziej dekoracyjne jej części to dwie symetrycznie umieszczone deseczki tworzące ścianki boczne oraz sześć elementów wyciętych w "zęby" pełniących funkcje ozdobnych maskownic krawędzi półek. W górnej części zaopatrzona jest w uszko umożliwiające jej zawieszenie na ścianie. W przeszłości półki tego typu stanowiły typowe wyposażenie wnętrz izb wiejskich oraz pokoi w mieszkaniach rodzin robotniczych. Tworzyły one fragment tzw. "świętego kąta", czyli miejsca w których wieszano obrazy o treści religijnej, stawiano ceramiczne figurki świętych oraz wazoniki wypełnione żywymi lub bibułkowymi kwiatkami. Wydaje się że opisywana półka swym kształtem nawiązuje do tego typu mebli. Dla zabrzańskich muzealników zastanawiającym przez lata był fakt, iż półka jest mało funkcjonalna. Ze względu na użycie do jej wykonania sklejki o grubości jedynie czterech milimetrów zdolna jest utrzymać minimalne obciążenie.

Pewnych materiałów umożliwiających wyjaśnić przeznaczenia nabytej w 1948 roku półki oraz ustalić jej pochodzenie dostarczyły badania biblioteczno-archiwalne prowadzone w roku bieżącym w związku z przygotowywanym projektem poświęconym spuściźnie po rodzinie Donnersmarck, którzy na terenie Zabrza w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku wybudowali zakłady przemysłowe wraz z zapleczem socjalnym.



Przeglądając pozyskany w Bibliotece Śląskiej w Katowicach oraz w Archiwum Państwowym w Katowicach- oddział w Gliwicach materiał ikonograficzny pracownik muzeum natrafił na zdjęcie przedstawiające zajęcia w funkcjonującej przy ówczesnej Donnersmarckhütte rzemieślniczej szkole zawodowej dla chłopców (Handfertigkeitsschule). Szkoła mieściła się w budynku pod adresem Hüttenpark 1 (Park Hutniczy). Do szkoły przyjmowani byli jedynie synowie pracowników zatrudnionych w zakładach Donnersmarków. Chłopcy w wieku 12 do 14 lat, kształceni byli w czterech specjalnościach: introligatorskiej (Papparbeit), rzeźby w drewnie (Kerbschnitzerei), heblarskiej (Hobelarbeit) oraz drobnych wyrobów artystycznych z żeliwa (Kleineisenkunst). Na pierwszym planie zdjęcia widoczni są chłopcy siedzący (w większości) wokół stołu oraz stojący przy warsztatach i wykonujący różnego rodzaju prace, całość nadzoruje nauczyciel. Tym co zwróciło uwagę pracownika muzeum, to przedmioty wykonane przez uczniów ustawione na półkach widocznych na drugim planie. Na najwyżej z półek, jako drugi z prawej strony widoczny jest charakterystyczny przedmiot. Po dokładnym porównaniu tego fragmentu fotografii z posiadaną w zbiorach muzeum półką można stwierdzić z dużą dozą pewnością, że mamy do czynienia z tym samy lub identycznym wyrobem powstałym w ramach zajęć prowadzonych w przyzakładowej szkole. Odkrycie to pośrednio wyjaśnia również fakt wykorzystania do jej wykonania cienkiej sklejki, półka wykonana została bowiem w ramach zajęć, w związku z powyższym nie chodziło tu głównie o jej parametry wytrzymałościowe, ale o precyzję wykonania.

Tak więc po 63 latach od chwili nabycia półki do zbiorów muzeum, przypadek zdecydował że udało się wzbogacić wiedzę na jej temat.

Urszula Wieczorek



Liczba gości na stronie: 2400051
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle