Eksponat stycznia 2009

Sztandar Polskiej Rady Ludowej w Zaborzu


Koniec 1918 r. przyniósł upadek monarchii w Niemczech, koniec wojny i ferment rewolucyjny, w efekcie którego na terenie Rzeszy zaczęły powstawać rady robotnicze i żołnierskie. W ich skład wchodzili również Polacy. Tymczasem organizacje polskie, takie jak Zjednoczenie Zawodowe Polskie, przestrzegały przed wstępowaniem do rad. Zachęcały do tworzenia własnych, o charakterze narodowym. Oczywiście władze niemieckie były przeciwne uznaniu takich organizacji, obawiając się słusznie ich antypaństwowego charakteru. W listopadzie 1918 r. powstała Polska Rada Ludowa w Zabrzu. Polską Radę Ludową w Zaborzu udało się utworzyć dopiero w 1919 r., w efekcie strajku i manifestacji. Rozwiązały ją władze niemieckie w 1921 r., gdyż jednym z jej żądań było przyłączenie Śląska do Polski. Materialnym dowodem jej istnienia jest przechowywany w Muzeum Miejskim sztandar z 1919 r. Płat sztandaru ma wymiary 145 cm x 145 cm. Na awersie, wykonanym z czerwonego jedwabiu, wyhaftowany pięknie stylizowany biały orzeł w koronie oraz wezwanie: "LEĆ NASZ ORLE W GÓRNYM PĘDZIE SŁAWIE POLSCE ŚWIATU SŁUŻ! RADA LUDOWA W ZABORZU 1919". W narożnikach bogate ornamenty secesyjne. Rewers z kremowego jedwabiu, z misternie wykonanym, techniką haftu i aplikacji, wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej. Wokół wezwanie "KRÓLOWO KORONY POLSKIEJ - MÓDL SIĘ ZA NAMI". W narożnikach wyszyto tarcze biało-czerwone, dzielone ukośnie (nawiązanie do symboliki Zjednoczenia Zawodowego Polskiego).



Nadzieje członków Rady Ludowej na włączenie Zaborza do Polski nie spełniły się. W czerwcu 1922 roku, po podziale Górnego Śląska, Polacy - uchodźcy z Zabrza, przemycili sztandar do Polski i umieścili w Muzeum Ziemi Bytomskiej w Chorzowie, traktując go jako relikwię i symbol polskości Zabrza. Podczas okupacji niemieckiej w latach 1939 - 1945, sztandar był, z narażeniem życia, ukrywany na terenie Chorzowa.

W dniu 28 stycznia 1948 roku prezydent Zabrza Paweł Dubiel zwrócił się do Zarządu Miejskiego w Chorzowie (powołując się na wcześniejszą rozmowę z prezydentem Chorzowa, Polczykiem) z prośbą o przekazanie sztandaru Zarządowi Miejskiemu w Zabrzu. Wskazywał, że dalsze przetrzymywanie sztandaru w Chorzowie nie jest uzasadnione i byłoby sprzeczne z logiką zarówno pod względem politycznym jak i historycznym. Natomiast przekazanie go do Muzeum Miejskiego w Zabrzu "miałoby bardzo wielkie walory propagandowe natury narodowo-politycznej, jako oryginalny historyczny dowód polskości tego miasta". Akt przekazania miał mieć miejsce w dniu 2 maja 1948 r., przy okazji corocznego biwaku powstańców śląskich, który miał się odbyć w tymże roku w Zabrzu. Nie wiadomo jednak czy do niego wówczas doszło, gdyż podziękowania za przekazanie sztandaru, prezydent Dubiel złożył prezydentowi Polczykowi w maju 1949 roku. Jako rekompensatę przekazano do Muzeum w Chorzowie 10 eksponatów z dziedziny etnografii. Rewers sztandaru był w bardzo złym stanie i poddano go w 1973 roku konserwacji, którą wykonała mgr Jadwiga Faust. W chwili obecnej, koszt takiej renowacji sięga do 25 tysięcy złotych. Muzeum Miejskie w Zabrzu posiada prawie sto sztandarów.

Zbigniew Gołasz

Liczba gości na stronie: 2612952
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle