Eksponat stycznia 2010

STATUETKA NAGRODOWA Z POPIERSIEM AUGUSTA BORSIGA
nr inw. MZ 11116/H



      Johann Friedrich August Borsig, założyciel imperium przemysłowego Borsigów, urodził się 23 czerwca 1804 roku we Wrocławiu. W 1837 roku uruchomił w Berlinie niewielką fabrykę maszyn, by już cztery lata później rozpocząć produkcję własnych, a zarazem pierwszych na terenie Prus, lokomotyw. Jego produkty szybko zdobyły uznanie a sam August stał się jednym z bardziej znanych niemieckich przemysłowców. Rozwijające się zakłady stale potrzebowały jednak napływu surowców, dzięki którym mogły funkcjonować. W 1854 roku Borsig zakupił w Biskupicach pierwsze obiekty z myślą, iż to właśnie tu powstanie zaplecze surowcowe dla jego fabryki. Niedługo potem, 6 lipca 1954 roku, August zmarł, pozostawiając swe przedsiębiorstwo w rękach syna - Alberta.

      Albert kontynuował dzieło rozbudowy stworzonych przez ojca zakładów. W 1856 roku, na wydzierżawionych wcześniej w Biskupicach polach górniczych Hedwigs-Wunsch, Gute Hedwig i Bertha-Wunsch rozpoczął budowę kopalni. W latach 1864-1872 powstała huta, zaś w 1868-1873 kopalnia Ludwigsglück. W tym też czasie wybudowano osiedle patronackie, w którym prócz domów dla pracowników koncernu, znajdowała się m.in. kaplica ewangelicka, gospoda, sklep, szkoła i park. Po śmierci Alberta w 1878 roku przez 16 lat zakłady Borsigów przechodziły kryzys. W tym okresie, w 1884 roku, w Biskupicach powstała jedynie koksownia. Od 1894 roku, wraz z objęciem kierownictwa przez najstarszego syna Alberta - Arnolda, koncern zaczął się ponownie rozwijać. Po jego śmierci przedsiębiorstwem z pomyślnością kierowali dalej jego dwaj bracia - Konrad i Ernest.

      W 1920 roku zakłady w Biskupicach odłączyły się od koncernu berlińskiego, dając początek spółce akcyjnej Borsigwerk A.G. W 1932 roku, ze względu na jej złą kondycję, doszło do połączenia przedsiębiorstwa z Oberschlesische Kokswerke und Chemische Fabriken A.G. W ten sposób powstał Borsig und Kokswerke G.m.b.H., w 1936 roku przekształcony w spółkę akcyjną Borsig-Kokswerke. Nie istniała już wtedy huta, rozebrana ostatecznie w 1934 roku ze względu na nierentowność. Po II wojnie światowej zarząd nad poszczególnymi częściami koncernu przejęło państwo polskie.


August Borsig



      Prezentowany eksponat to statuetka nagrodowa za 25 lat pracy w koncernie Borsigwerk dla Paula Smoczoka. Nagrodzony, wedle księgi adresowej za rok 1924, mieszkał na osiedlu Borsigwerk na Annastraße 32 (obecna ulica Marii Rodziewiczówny) i pracował jako urzędnik biurowy. Z tabliczki z dedykacją na postumencie figury widomo, że był odpowiedzialny za sprzedaż węgla w jednej z kopalń koncernu. Nagrodę wręczono mu 15 września 1927 roku.

      Statuetka przedstawia popiersie Augusta Borsiga, odlane z mosiądzu na wzór rzeźby słynnego niemieckiego rzeźbiarza Christiana Raucha (1777-1857). Oryginał dzieła artysta ten stworzył w 1855 roku. Rok później marmurową wersję popiersia ustawiono na grobie Augusta a w 1874 roku wykonano jego brązowe odlewy. Jeden z nich w 1904 roku, z okazji setnej rocznicy urodzin założyciela koncernu, przywieziono do Biskupic i ustawiono na granitowym cokole przed siedzibą zarządu przy obecnej ul. Zamkowej. Autorem wykonanej w 1922 roku miniatury rzeźby Raucha, która wykorzystana została jako nagroda, był inny niemiecki artysta, Hermann Hubatsch (1878-1940) z Berlina. O personaliach autora statuetki dowiadujemy się z sygnatury umieszczonej na plecach rzeźby: HUBATSCH 22 / NACH RAUCH. W tym wydaniu mosiężne popiersie, z umieszczonym od frontu podpisem AUGUST BORSIG, ma wysokość 13 cm, długość 8 cm i szerokość 6 cm. Umieszczone ono zostało na postumencie z czarno-białego marmuru o wymiarach 6,5 cm x 6 cm x 8,5 cm. Postument ten z kolei ustawiony jest na niskim, dwucentymetrowym cokole, również marmurowym, o długości 9,5 cm i szerokości 7,5 cm. Od przodu przytwierdzono do niego mosiężną tabliczkę z dedykacją dla nagrodzonego: Dem Kohlenexpedienten / Herrn Paul Smoczok / für 25 jährige treue Pflichterfüllung / Berlin, den 15. Sept. 1927 / A. Borsig (w tłumaczeniu: Sprzedawcy węgla, panu Paulowi Smoczok, za 25 lat wiernego pełnienia obowiązków, Berlin, 15 września 1927).

      Na zakończenie warto też dodać, że prócz tego eksponatu w zbiorach Działu Historii Muzeum Miejskiego w Zabrzu znajduje się również tańsza wersja nagrody, wykonana z białej, nieszkliwionej, porcelany. Analogiczne w swej formie i wyglądzie popiersie, w odróżnieniu od mosiężnego, nie jest jednak przytwierdzone do cokołu, a dedykacja znajduje się na jego tylnej ściance, powyżej odciśniętych sygnatur autora. Namalowany tam złotą farbą tekst informuje, że biskwitowa statuetka jest nagrodą za 25 lat wiernego pełnienia obowiązków dla rębacza Konstantina Swierzego. Nosi ona datę wręczenia 1 października 1930 roku. W środku figurki znajduje się czerwona pieczęć z jabłkiem królewskim i sygnaturami K.P.M. czyli logiem Königliche Porzellan-Manufaktur w Berlinie, gdzie została ona wykonana.



Aleksandra Korol-Chudy



Liczba gości na stronie: 2399031
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle