Eksponat stycznia 2015

Przedwojenna odznaka sportowa niemieckiej organizacji Deutscher Turnschaft in Polen nr inw: 13380/H

odznaka

 

Rozpoczynając w 2015 roku cykl „Eksponat miesiąca” chcę Państwu zaprezentować przedwojenną odznakę sportową niemieckiej organizacji Deutscher Turnschaft in Polen (pol. Niemiecki Związek Gimnastyczny w Polsce). Eksponat ten znajduje się w zbiorach Działu Historii Muzeum Miejskiego w Zabrzu. Jest to tekstylna wstążka koloru białego z czerwonymi obramowaniami, zapinana na mosiężną agrafę. Na białym tle wstążki widnieje czarny napis gotycką teksturą: D.T. in Polen.

Zarys historyczny organizacji

Korzenie Niemieckiego Związku Gimnastycznego w Polsce sięgają XIX w., kiedy na terenie Śląska w ówczesnych granicach państwowych powstawały pierwsze towarzystwa gimnastyczne. W 1868 roku został utworzony w Rzeszy Niemieckiej ogólnokrajowy związek Deutscher Turnschaft, natomiast w 1913 roku wyodrębniono w jego ramach okręg górnośląski. Na Śląsku Cieszyński, będącym ówcześnie w granicach Austro-Węgier, lokalne towarzystwa gimnastyczne powstałe jeszcze w XIX w. zorganizowane były okręgu śląsko-morawskim austriackiego związku gimnastycznego Turnkreis Österreich. W latach po I wojnie światowej, kiedy nastąpił podział polityczny i administracyjny Górnego Śląska oraz Śląska Cieszyńskiego, lokalne niemieckie stowarzyszenia sportowe utworzyły wspólną strukturę w obrębie polskiego Śląska – Deutscher Turnschaft in Polnisch Schlesien (Niemiecki Związek Gimnastyczny na Polskim Śląsku).

Niemiecki Związek Gimnastyczny w Polsce była to organizacja zrzeszająca towarzystwa gimnastyczne i sportowe ludności niemieckiej z terenów przedwojennej Polski. Związek ten powstał w czerwcu 1925 roku w wyniku połączenia Deutscher Turnschaft in Polnisch Schlesien, działającego w autonomicznym województwie śląskim, z organizacją Deutscher Turnschaft in Polen, która skupiała swoich członków na Pomorzu, w Wielkopolsce i w Polsce centralnej.

Działania Niemieckiego Związku Gimnastycznego w Polsce skupiały się głównie na pokazach i zawodach gimnastyczno-sportowych. Od roku 1934 organizowano coroczne Turn und Sportfeste (zawody sportowe i gimnastyczne) na terenie ówczesnej Rzeczypospolitej. Niemcy z Polski zrzeszeni w Związku brali również udział w zawodach organizowanych przez zaprzyjaźnione niemieckie stowarzyszenia na terenie Rzeszy, zwłaszcza gdy organizatorem były towarzystwa gimnastyczno-sportowe z niemieckiej części Górnego Śląska oraz z Dolnego Śląska. Także podczas olimpiady w Berlinie w 1936 roku udział wzięła ok. 1000 osobowa delegacja z Niemieckiego Związku Gimnastycznego w Polsce. Nie mniej istotna była działalność kulturalno-oświatowa Związku, prowadzona zasadniczo za pomocą organizowania odczytów, kursów, czytelni i bibliotek. Ponadto rozwijano także pracę wychowawczą, szczególnie skierowaną w stosunku do młodzieży niemieckiej w Polsce i nastawioną na zjednoczenie jej w swoich strukturach. Działalność społeczna wiązała się nieuchronnie z działalnością polityczną, dlatego Związek początkowo był powiązany z Deutsche Partei (gównie w latach dwudziestych), natomiast od 1931 roku następował systematyczny i szybki wzrost wpływów Jungdeutsche Partei. W tym czasie Związek wchodził także w skład Deutscher Kulturbund für Polnisch-Schlesien, uczestnicząc w pracach Jugendringu (koła młodzieżowego).

Organem prasowym Niemieckiego Związku Gimnastycznego w Polsce było czasopismo pt. „Mitteilungen der Deutschen Turnschaft in Polen”, publikowane w latach 1925-1939 w Bielsku. Od 1937 roku czasopismo to ukazywało się w charakterze dodatku do miesięcznika „Der Kulturwart” ukazującego się w Katowicach w nakładzie ok. 1,5 tys. egz., którego wydawcą był wspomniany Deutscher Kulturbund.

Struktura organizacyjna na polskim Górnym Śląsku

Strukturalnie Deutscher Turnschaft in Polen był związkiem niezależnych towarzystw o charakterze sportowym. Dzielił się na regionalne okręgi. Na terenie polskiej części Górnego Śląska funkcjonował II Gau Deutscher Turnschaft in Polen z siedzibą władz w Katowicach. Organem wykonawczym okręgu był zarząd, na którego czele stał prezes. Ponadto w strukturze okręgu funkcjonowało naczelnictwo odpowiedzialne za organizowanie pionu gimnastyczno-sportowego z naczelnikiem jako szefem wewnętrznej struktury Związku.

Liczba organizacji i członków II Gau Deutscher Turnschaft in Polen kształtowała się na poziomie:

w 1925 – 13 towarzystw, ok. 2,7 tys. członków;

w 1930 – 17 towarzystw, ok. 3,7 tys. członków;

w 1935 – 14 towarzystw, ok. 3,2 tys. członków;

w 1939 – 13 towarzystw, ok. 2,5 tys. członków;

Przykładowo w 1938 roku na polskim Górnym Śląsku należały do Związku następujące stowarzyszenia (w nawiasie rok założenia towarzystwa):

  • Alter Turnverein z Katowic (1860),
  • Turnverein „Vorwärts” z Katowic (1882),
  • Alter Turnverein z Siemianowic (1880),
  • Turn- und Sportverein z Roździenia-Szopienic (1882),
  • Männerturnverein z Mysłowic (1861),
  • Männer Turnverein z Królewskiej Huty (1862),
  • Turnverein Neudeck-Alt ze Świerklańca (1904),
  • Männerturnverein z Lipin (1883),
  • Turn- und Sportverein z Pszczyny (1885),
  • Turnverein „Vorwärts” z Rybnika (1862),
  • Turnverein Deutscher Wintersportverein z Katowic (1929) oraz Nowej Wsi (1932),
  • Bielitz-Bialaer Turnverein z Bielska (1862),
  • Deutscher Männerturnverein z Cieszyna (1863).

Funkcję prezesów zarządu II Gau Deutscher Turnschaft in Polen pełnili:

– Thomas Ronge (w latach 1925-1931, wcześniej przez kilka lat był prezesem zarządu głównego Deutscher Turnschaft in Polen);

– Georg Vogt (w latach 1931-1939).

Natomiast funkcję naczelnika II Gau Deutscher Turnschaft in Polen pełnił Karl Dulawski (w latach 1925-1939).

 

Bibliografia

P. Greiner, R. Kaczmarek, Leksykon organizacji niemieckich w województwie śląskim (1922-1939), Katowice 1993, ISBN 83-900814-3-1

 

Grzegorz Dittrich

Liczba gości na stronie: 2721053
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle