Eksponat stycznia 2016

CHANUKOWA LAMPKA, mosiądz, odlew, wys.: 17,5 cm, głęb.: 3 cm, dł.: 19,5 cm

 nr inw. MZ/1905/Et

W zbiorach Muzeum Miejskiego w Zabrzu znajduje się skromna, acz wartościowa kolekcja judaików. Początkiem jej powstania była przygotowana w 1990 roku, jako pierwsza w kraju, wystawa poświęcona historii, kulturze oraz tradycjom społeczności żydowskiej na Górnym Śląsku. Obecnie kolekcja liczy 42 pozycje. W jej skład wchodzą głównie przedmioty związane z domowym i synagogalnym życiem religijnym, w tym między innymi chanukowa lampka, pozyskana do zbiorów 1991 roku od osoby prywatnej zamieszkałej w Gliwicach.

lampka

Chanukowa lampka, odlana z mosiądzu, posiada kształt rynienki z ośmioma palnikami (zagłębieniami na oliwę). Na zaplecku zdobionym ażurową dekoracją przedstawione zostały w układzie antytetycznym dwa lwy wsparte na tylnych łapach, a przednimi podtrzymujące umieszczony w medalionie bukiet stylizowany na menorę. W części górnej zaplecek wieńczy korona z dodatkowym palnikiem, tzw. „szames” („sługa światła”) służącym jako punkt od którego zapala się wszystkie pozostałe palniki. Na dolnym łuku zaplecka umieszczona została inskrypcja w języku hebrajskim.

Typ lamp chanukowych wykształcił się już w starożytności. Początkowo wykonywano je z kamienia lub gliny, miały one wówczas formę prostopadłościanu z ośmioma wgłębieniami na oliwę. We wczesnym średniowieczu, zwłaszcza poza południem Europy, zaczęto wytwarzać również lampki chanukowe, w których źródłem światła były świece. W okresie gotyku pojawiły się lampy z zapleckiem, przeznaczone do zawieszania na ścianie. Na przestrzeni następnych wieków kształt i dekoracje lamp chanukowych pod względem stylistycznym nawiązywały do aktualnych kierunków artystycznych, chodź zawsze cechowała je pewna zachowawczość, przywiązanie do sprawdzonych wzorów i rozwiązań plastycznych. Do produkcji lamp zaczęto wykorzystywać przede wszystkim brąz i mosiądz.

***

Lampki tego typu zapalane są w święto Chanuki obchodzone w dniach 25 kislew–2 tewet (w Polsce wypada ono na przełomie listopada i grudnia). Święto to trwa osiem dni i jest obchodzone na pamiątkę zwycięstwa, jakie Juda Machabeusz odniósł nad królem syryjskim Antiochem IV Epifanesem w 164 roku p.n.e. Powstanie to wybuchło jako protest przeciwko restrykcjom władcy syryjskiego, który zakazał Żydom wyznawania swojej wiary, a Świątynię Jerozolimską zamienił w panteon bogów greckich. Po zwycięstwie dokonano na nowo uroczystego poświęcenia Świątyni (heb. Chanukka).

Dla podkreślenia podniosłego charakteru dni święta Chanuki lampki nie można używać dla celów praktycznych, bowiem jej światło to symbol. Z tego też względu ustawiana jest w odpowiednim miejscu w pokoju, często w oknie, tak aby stamtąd błyszczeć, lecz nie oświetlać całego pomieszczenia. Wedle zwyczaju, lampkę po zachodzie słońca zapala najstarszy ze zgromadzonych mężczyzn, zaczynając od lewej strony, dodając w kolejne dni, od prawej strony jedno światło więcej.

W trakcie zapalania mężczyzna wypowiada błogosławieństwo „Bądź pochwalony Wiekuisty, Boże nasz, Królu wszechświata, który uświęciłeś nas swymi przykazaniami i poleciłeś nam zapalać światło na Chanukę”. Przy tej czynności winni mu towarzyszyć wszyscy domownicy.

Tak długo, dopóki płoną świąteczne światła Chanuki, zgodnie z tradycją religijni Żydzi nie podejmują się jakiejkolwiek pracy. Chanuka to święto rodzinne, obchodzone w atmosferze radości, zabroniony jest wówczas post i publiczna żałoba.

Urszula Wieczorek

Liczba gości na stronie: 2406962
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle