Eksponat września 2007

Krzesła autorstwa Arnolda Hartmanna zaprojektowane na wyposażenie sali posiedzeń zabrskiego sejmiku powiatowego.


Krzesło MZ/2297/K Krzesło MZ/3425/K

 

W 1908 roku Starostwo Powiatowe w Zabrzu złożyło u znanego berlińskiego architekta Arnolda Hartmanna (1861-1919) zamówienie na zaprojektowanie kompletu mebli do nowo wybudowanej sali posiedzeń. A. Hartmann znany był już wówczas jako realizator wielu projektów architektonicznych w Niemczech, w tym i na Górnym Śląsku, gdzie pracował również na zlecenie Dyrekcji Huty Donnersmarcków w Zabrzu. Według jego projektów powstały tu: budynek dyrekcji zakładów, domy urzędnicze, łaźnia, szkoły, biblioteka zakładowa, kolonia domów robotniczych, budynek zakładowej straży pożarnej. W Zabrzu A. Hartmann pracował również na zlecenie Górniczej Spółki Brackiej, projektując budynek lazaretu. W 1906 roku A. Hartmann podjął się na zlecenie władz powiatu dobudować do wcześniej powstałego budynku (1875) nowe północne skrzydło, przeznaczone na siedzibę Powiatowej Kasy Oszczędności oraz sali posiedzeń sejmiku powiatowego. Jak wynika z zachowanej w zbiorach Archiwum Państwowego w Katowicach, Oddział w Gliwicach (syg. APG KAH 76) korespondencji oraz rysunków w skład zamówienia zleconego przez władze powiatowe A. Hartmannowi weszło: 1 stół prezydialny o długości 500 cm i szerokości 125 cm, 2 stoły boczne o długości 150 cm i szerokości 125 cm oraz bliżej nieznana liczba krzeseł. Ze względu na fakt, iż w owym okresie sejmik liczył 45 członków, wydaje się, iż zamówienie musiało opiewać na liczbę nie mniejszą niż 45 krzeseł. Meble miały być wykonane z drewna dębowego, krzesła otrzymały skórzane siedziska oraz zaplecki, które do ramy przymocowane zostały za pomocą mosiężnych, ozdobnych pinezek. Krzesła zaprojektowano w dwóch wersjach różniących się rodzajem snycerskiej dekoracji wkomponowanej w medalion umieszczony w szczycie ozdobnego zaplecka w formie wieloliścia. W jednym typie krzeseł dekoracja snycerska przyjmuje postać rozety, w drugim maszkaronu w formie głowy zwierzęcia. W przypadku tego drugiego typu, krzesła otrzymały również dodatkowe boczne, drewniane oparcia. Zlecenie wykonania zaprojektowanych przez A. Hartmanna mebli powierzono fabryce mebli Franza Pischela z Nysy. Z zachowanej korespondencji krążącej pomiędzy architektem, fabryką mebli oraz władzami powiatu wynika, że ostateczne decyzje, co do wyglądu krzeseł dopracowywane były przez długi czas. Kilkakrotnie zmieniano ich wymiary, ostatecznie uzgodniono iż krzesła będą miały maksymalną wysokość 120 cm, a wymiary siedziska wyniosą: 45 cm (tył) na 50 cm (przód). Najwięcej kontrowersji budził jednak rodzaj i kolorystyka zastosowana w siedziskach, rozważano użycie różnego rodzaju materiałów: skóry, dermy, siatki. Ostatecznie przyjęto, że siedziska wykonane zostaną ze skóry. Ciekawe, niestety znane tylko wyrywkowo są losy tych mebli.

 

 

Na wyposażeniu sali posiedzeń Starostwa Powiatowego za pewne znajdowały się, co najmniej do roku 1927, kiedy to powiat przestał istnieć. Być może już wkrótce potem znalazły się w nowo wybudowanym budynku Urzędu Miejskiego (1929) przy obecnej ul. Powstańców Śląskich. Wedle wiarygodnych informacji, meble te, a przynajmniej ich część na wyposażeniu tzw. małej sali posiedzeń Urzędu Miejskiego znajdowały się do połowy lat 60. XX w. Wtedy to, w związku z malowaniem sali, krzesła zostały przeniesione do innego pomieszczenia, odkryto wówczas, iż na niektórych spodach siedzisk wymalowane zostały znaki swastyki. Fakt ten spowodował, że po zakończeniu remontu sali posiedzeń krzesła nie powróciły już na swe miejsce. Wywiezione zostały na Zaborze, gdzie zdeponowano je w budynku ówczesnej Szkoły Podstawowej nr 16 przy ul. Wolności 503, dalszy los krzeseł nie jest znany. Jednakże unicestwieniu nie uległy wówczas wszystkie meble, jedno z krzeseł znalazło się w bliżej nieokreślonym czasie w Muzeum Miejskim w Zabrzu, gdzie pierwotnie było na wyposażeniu jednego z biur, a następnie po stwierdzeniu jego artystycznej, jak i historycznej wartości wpisane zostało do zbiorów. Do maja bieżącego roku krzesło to znane było jako jedyny zachowany mebel pochodzący z kompletu zaprojektowanego w 1908 roku przez A. Hartmanna. W miesiącu tym Muzeum Miejskie w Zabrzu otrzymało od zabrzańskiej pracowni konserwatorskiej "Art. Reno" ofertę zakupu 2 krzeseł sygnowanych mosiężnymi plakietkami informującymi, iż pochodzą z Urzędu Miejskiego w Zabrzu. Już po krótkim porównaniu złożonej oferty z krzesłem będącym w posiadaniu muzeum oraz analizą dokumentacji znajdującej się w Archiwum w Katowicach, Oddział w Gliwicach uzyskaliśmy pewność, że mamy do czynienia z krzesłami autorstwa A. Hartmanna powstałymi na zamówienie zabrzańskiego starostwa powiatowego. Ostatecznie Muzeum Miejskie w Zabrzu do zbiorów zakupiło 1 krzesło, drugie odstąpiło Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, instytucji mieszczącej się w chwili obecnej w siedzibie, dla której krzesła zostały zaprojektowane. Interesujące są losy obu krzeseł, oferent nabył je w 2006 roku na targu staroci w Holandii (!), gdzie trafiły z jednego z tamtejszych domostw. Kiedy i w jakich okolicznościach krzesła te zostały wywiezione?, czy są to te zdeponowane w połowie lat 60. XX w. w SP nr 16 ?, czy być może w innym okresie oraz okolicznościach pozbył się ich Urząd Miejski w Zabrzu ?, to pozostaje zagadką, dla nas najważniejsze, że ocalały. W chwili zakupu oba krzesła znajdowały się w bardzo złym stanie technicznym, posiadały liczne drobne ubytki drewna, zniszczone (wtórne) obicia, braki pinezek. W związku z powyższym Muzeum Miejskie w Zabrzu oraz Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu oba krzesła przed zakupem poddały renowacji w pracowni konserwatorskiej oferenta. Renowacji poddano również krzesło będące już w posiadaniu muzeum. Muzeum Miejskie w Zabrzu ma nadzieję, że z chwilą pozyskania nowej siedziby oba krzesła znajdą należne im miejsce na ekspozycji stałej dokumentującej historię Zabrza.

Urszula Wieczorek

 

    

Liczba gości na stronie: 2399064
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle