Eksponat września 2013

Plakat, „Wieża”, Jan Sawka, 1996 r., papier, druk offsetowy, wymiary: 93 x 68 cm, nr inw. MZ-Sz-1075

 

plakat Sawka

 

Właśnie minął rok od śmierci Jana Sawki, artysty plastyka i architekta, który urodził się i spędził pierwsze lata swojego życia w Zabrzu.

Jan Sawka wyjechał z Zabrza w 1964 roku, aby studiować architekturę na Politechnice Wrocławskiej, a następnie także konserwację zabytków i projektowanie przemysłowe w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych we Wrocławiu. Nigdy już nie wrócił do Zabrza na stałe. W 1976 roku wyjeżdża na roczne stypendium do Paryża. W 1977 roku mieszka już w Nowym Jorku, który na następne dziesięciolecia staje się jego domem.

Jan Sawka

 

Był postacią nietuzinkową. W czasach studenckich związany był ze studencką kontrkulturą. Nadawał graficzny wyraz tomikom poezji kolegów, projektował druki ulotne do studenckich imprez muzycznych i teatralnych, zaproszenia, dyplomy a także plakaty. Później, już jako dojrzały artysta tworzył obrazy, instalacje, ilustrował książki. Projektował monumentalne instalacje rzeźbiarskie z wykorzystaniem multimediów, tworząc swoje „dzieła totalne”. Był autorem kompletnej oprawy scenicznej jubileuszowego występu zespołu  Grateful Dead w 1989 roku.

Mimo różnorodności tworzyw artystycznych i technik artystycznych, którymi się posługiwał , przez całe życie pozostał wierny plakatowi. To właśnie plakat, jako dzieło,  którego naturalnym miejscem ekspozycji jest przestrzeń miejska, stanie się dla niego nośnikiem treści docierających i oddziaływujących najszerzej.

 Prace Sawki znajdują się w kolekcjach publicznych i prywatnych na całym świecie. W naszych zbiorach przechowujemy zarówno plakaty jak  grafiki i obrazy. W tym miesiącu chcemy zaprezentować Państwu jeden z plakatów jego autorstwa.

 

wieża 01                                                                            wieża 02

    

 Centralnym elementem plakatu jest budowla silnie przekształcona przez Sawkę, jednak przez zabrzan rozpoznawalna. Wybrana została nieprzypadkowo. To wieża ciśnień z 1909 roku znajdująca się przy ul. Zamoyskiego 2. Wieżę, której projektantem był August Kind, Jan Sawka pamiętał doskonale. Blisko czterdziestopięciometrowa budowla wyróżniała się w krajobrazie miejskim, który artysta zapamiętał z lat dzieciństwa i młodości. W połowie lat dziewięćdziesiątych XX w. planowano podjęcie działań zmierzających do rewitalizacji tego budynku, znajdującego się w coraz gorszym stanie technicznym. Władze miasta skłaniały się do nadania mu nowej funkcji. Pod uwagę brano między innymi potrzeby Muzeum Miejskiego w Zabrzu, któremu marzyło się takie miejsce ekspozycyjne. Dominował pomysł zaadaptowania jako miejskiego obiektu mieszczącego instytucję kultury. Niebanalny obiekt miał rozpocząć swoje drugie życie w zupełnie innej roli.

 W 1996 roku była planowana wystawa związana z pokazaniem prac Jana Sawki, które podarował polskim muzeom. Wśród beneficjentów znalazło się także nasze muzeum. Artysta przyjeżdża wtedy do Zabrza. Wcześniej dociera do niego wiadomość o planach związanych z wieżą ciśnień. Zapala się do tego pomysłu i na własną rękę, korzystając ze swoich rozległych kontaktów, postanawia zainteresować zabrzańskim zabytkiem architektów z Japonii. Chce zorganizować konkurs architektoniczny na adaptację wieży. Jako element promocji konkursu powstaje plakat.

Na czarnym tle nocnego nieba znajduje się silnie przekształcona sylweta zabrzańskiej wieży ciśnień. Otoczenie zakomponowane zostało niemal symetrycznie. Na pierwszym planie sugestia zaoranego pola z równo ułożonymi skibami przypomina nieco pasiak łowicki, a niczym nie tłumaczące się nierówne wycięcie krawędzi tego pola sugeruje nawiązanie do schematycznego zarysu północnej granicy Polski. Czyżby w ten sposób ujął artysta, egzystującą w owym czasie na arenie międzynarodowej, kwintesencję polskości? Bezpośrednio przed wieżą dwie symetrycznie zarysowane kępy zieleni i w tle po horyzont rozchodzące się pola. Na linii horyzontu znajduje się sylwetka góry z charakterystycznym ośnieżonym szczytem i słońce na wpół schowane za horyzontem. Czyżby ewidentne nawiązanie do wizerunków świętej góry Fudżi i do wizerunków słońca z „kraju wschodzącego słońca”? Pomiędzy tymi dwoma światami umieścił Sawka budynek wieży ciśnień desygnat Zabrza. Powyżej, w sferze nieba, znajduje się siatka przypominająca rysunkiem konstelacje gwiezdne. Na niej zaznaczył artysta znaczące miejsca dla swojego życia i twórczości. Na samej górze umieścił duży napis ZABRZE, a po bokach dodał herb miasta i niewielką fotografię wieży. Na wielobarwnej siatce zaczynającej się w punkcie Zabrze znajdziemy i New York, w którym mieszkał i pracował przez lata, i Paris gdzie odbył stypendium na zaproszenie Centre Pompidou, i Abu Dhabi dla którego zaprojektował monumentalna wieżę światła. Znalazła się także Osaka, Tokyo, Jerusalem  miejsca kolejnych projektów i działań artystycznych Sawki. W tle tej życiowo-artystycznej „konstelacji” artysta umieścił drobne elementy nieomal ikonki swoistego „pisma obrazkowego”. Czasem rozpoznawalne; jak twarz żony - Hanny Maletz, sylweta ptaka w locie, czy półksiężyc, a czasem jedynie kwadraty, trójkąty, litery, znaki graficzne. Ta barwna mozaika ożywia smolisto czarne niebo, stwarzając nastrój tajemniczej przygody. Potęguje to wrażenie - nieco bajkowe i nierealne - specyficzne użycie barw przez Sawkę. Stosuje tu często zabieg dobierania barw zgodnie z zasadą powidoku, wywodzącą się z czasów pop-artu i psychodelicznej sztuki hipisowskiej. Plakat zakomponowany został zgodnie z zasadą stosowaną w tradycyjnej grafice i malarstwie japońskim. Znacznie obniżona została linia horyzontu. Równocześnie równowagę kompozycyjną osiągnął Sawka stosując mocne nasycone barwy w dolnej części plakatu.

 Niestety nie został pomyślnie sfinalizowany zamiar konkursu projektowego, który miał promować prezentowany plakat. Pozostał doskonały plakat.

 Plakat, który jest eksponatem miesiąca można oglądać w Galerii Muzeum Miejskiego w Zabrzu Café Silesia przy ul. 3 Maja 6. Każdy również może stać się posiadaczem tego plakatu.

 W sklepiku muzealnym dostępne są w sprzedaży zarówno plakaty, jak i pocztówki z wizerunkiem wieży, autorstwa Jana Sawki.

 

                                                                                                                                                                                                                                         Elżbieta Dębowska

 

 

Liczba gości na stronie: 2399003
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle