Eksponat września 2014

Propagandowa ulotka niemiecka skierowana do żołnierzy 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, MZ 12770/H

W styczniu 2011 roku Muzeum Miejskie w Zabrzu zakupiło od prywatnego kolekcjonera zbiór 13 propagandowych ulotek z okresu II wojny światowej, wydrukowanych przez Niemców, a skierowanych do Polaków, żołnierzy 2 Korpusu Polskiego, walczącego w 1944 roku na terenie Włoch. Ulotki te miały na celu zniechęcenie Polaków do walki z Niemcami, osłabiając ich morale i wzbudzając tęsknotę za domem. Wykorzystywały one obawy żołnierzy co do przyszłych losów ich kraju, bazowały na emocjach i oczerniały sojuszników. Każda z 13 ulotek ma podobną formę i sposób wykonania. Drukowane dwustronnie, po jednej stronie posiadają pełną emocji odezwę, ukazującą „prawdę” odnośnie sensu walki prowadzonej przez polskie wojsko, na drugiej najczęściej brutalny, satyryczny rysunek lub zdjęcie ilustrujące wspomniany tekst. Jedną z bardziej znanych ulotek kolekcji jest ta, wykorzystująca motyw walk o Monte Cassino, reprodukowana i wykorzystywana w wielu wydawnictwach, między innymi w pierwszym tomie pierwszego wydania monumentalnego dzieła Melchiora Wańkowicza „Bitwa o Monte Cassino” z 1945 roku.

                ulotka awers       ulotka rewers

 Ulotka ta ma wymiary 20,9 cm długości i 14, 7 cm szerokości. Na awersie znajduje się dość drastyczny rysunek, przedstawiający szkielet (być może samą śmierć) w zakrwawionym, obszarpanym battle-dresie i angielskim hełmie, wskazujący palcem kościstej dłoni kierunek czterem umierającym żołnierzom. Całości dopełnia informujący (czy też ostrzegający) tekst: „Polacy idziecie do Cassino!”. Tło całej scenki nawiązuje do rozsypującej się ziemi pod wpływem uderzenia granatu czy bomby. Na rewersie ulotki znajduje się odezwa do żołnierzy 2 Korpusu Polskiego, ostrzegająca przed sojuszniczą Rosją i Wielką Brytanią, mającymi względem Polaków złe intencje. Wysłanie polskiego wojska do walki o Monte Cassino ma na celu przede wszystkim pozbycie się „polskiego problemu”, który rozwiązać się miał przez bohaterską śmierć żołnierzy w piekle walki w cieniu ruin klasztoru. Ulotka sugerowała, że jedynym ratunkiem jest porzucenie 2 Korpusu i przejście na stronę niemiecką, gdzie dzięki popularyzowanemu hasłu „Do domu!” Polacy otrzymają ochronę i wsparcie bohaterskich żołnierzy Wehrmachtu. Biorąc pod uwagę informacje zawarte na ulotce można przypuszczać, że postawała ona na wiosnę 1944 roku, gdy już wiadomo było, że polscy żołnierze wezmą udział w walkach o Monte Cassino, ale jeszcze przed majem tego roku, gdy stoczyli oni walki o przełamanie linii Gustawa w tym miejscu. Druki te zrzucane były przez Niemców w specjalnych pojemnikach bombowych i pociskach artyleryjskich (w książce Wańkowicza prócz reprodukcji ulotki znajduje się też zdjęcie takiego pocisku, zawierającego cały plik tego typu wydruków).

Ulotki mające przekabacić Polaków stanowią ciekawy aspekt walk prowadzonych na froncie włoskim. Rzadko bowiem wspomina się o tej stronie działalności niemieckiego wojska. Do prowadzenia akcji stworzono specjalny oddział korespondentów wojennych oraz nadano jej kryptonim „Südstern” („Gwiazda południa”). Działalność propagandową prócz ulotkami, realizowali oni za pomocą audycji radiowych, nadawanych dzięki posiadaniu radiostacji o dużej mocy oraz gigantofonów. Radiostacja „Wanda”, która swą nazwę wzięła od pseudonimu najbardziej znanej jej spikerki Marii Kałamackiej, rozpoczęła nadawanie 5 marca 1944 roku. Hasło „Do domu!” zawarte na ulotce było więc stałym motywem goszczącym nie tylko na drukach ulotnych ale też w eterze. Nie przyniosło jednak spodziewanych przez Niemców rezultatów w postaci licznych dezercji z 2 Korpusu Polskiego. Ułatwiło za to, poprzez dostarczanie odpowiednich informacji, na przykład o lokalizacji wojsk czy prowadzonych działaniach, ucieczkę z Wehrmachtu zaciągniętych tam Polaków.    

 Aleksandra Korol-Chudy

Prezentowaną ulotkę, jak i całą kolekcję, można obejrzeć na wystawie „Od śmierci silniejszy był gniew”. Wokół 70. Rocznicy bitwy o Monte Cassino, trwającej do 14 września 2014 roku w Galerii Muzeum Miejskiego w Zabrzu Café Silesia.

Liczba gości na stronie: 2771945
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle