Eksponat września 2016

Obraz Matki Boskiej Mikulczyckiej, numer inwentarzowy MZ/1811/Et, wymiary (wraz z ramą): wys.: 69 cm, szer.: 52 cm

Prezentowana poniżej reprodukcja obrazu stanowi luźne nawiązanie do najstarszego i najbardziej rozpowszechnionego typu przedstawień Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus na ręku.

Maryja, będąca centralną sylwetką obrazu pokazana jest w półpostaci frontalnie do widza, z lekkim zwróceniem głowy w prawo, z prawą ręką złożoną na kolanach Jezusa, widoczna jest tylko dłoń (jest to odstępstwo od ikonograficznego wzorca Hodegetrii, gdzie Matka Boska prawą dłonią wskazuje na Jezusa), a lewą z widocznymi jedynie palcami dłoni podtrzymuje siedzące na niej Dzieciątko. Maryja ubrana jest w beżowo-brązową suknię i płaszcz (maforion) nałożony również na głowę, które są tu znacznie pofałdowane. Ma pociągłą twarz o wąskim długim nosie i małych ustach. Na płaszczu, na prawym ramieniu widoczna gwiazda, stanowiąca luźne nawiązanie do trzech gwiazd (umieszczanych na obu ramionach oraz czole) symbolizujących nieustające dziewictwo Matki Boskiej. Na głowę ma nałożoną koronę zamkniętą zwieńczoną sferą z krzyżem.

Dzieciątko zwrócone jest twarzą w stronę Matki, prawą rączkę ma uniesioną w geście błogosławieństwo, a w lewej ułożonej na wysokości swoich kolan trzyma świętą księgę. Główkę ma uniesioną ku górze i nieznacznie odchyloną do tyłu ze spojrzeniem skierowanym na bok, przed siebie. Ubrane jest w beżowo-brązową tunikę spod której częściowo widoczne są bose stopy w skórzanych sandałach. Na głowie dzieciątko ma kasztanowe włosy ostrzyżone krótko, na nich korona będąca połączeniem korony otwartej z zamkniętą.

Obie postacie otoczone są nimbami w kolorach identycznych jak ich szaty. Wokół głów umieszczonych zostało dwanaście gwiazd, które wedle interpretacji eklezjologicznej stanowią symbol dwunastu apostołów przez których kościół został założony (Księga Rodzaju 37:5, 9-10). Tło wokół obrazu seledynowe, na nim dekoracja w postaci szachownicy w kolorze jasnozielonym. We wszystkich narożnikach obrazu wykonane z papier mâsché narożniki wytłoczone w ornamenty floralne, a następnie złocone. U dołu obrazu centralnie umieszczony napis „Cudowny obraz Matki Boskiej Mikulczyckiej” (napis częściowo zasłonięty przez wtórnie dodane ornamenty z papier mâsché). Poniżej, nadruk zawierający dane wydawnictwa, które wykonało reprodukcję „Verlag von M. Rzepka Kattowitz”, a w prawy dolnym rogu napis „E. Lazar pix. Ratibor 1894r.”(napis od dołu częściowo odcięty). Umieszczona na reprodukcji obrazu sygnatura wskazuje, że autorem namalowanego w 1894 roku oryginału obrazu Matki Boskiej Mikulczyckiej był urodzony w Altendorf (Stara Wieś – obecnie część Raciborza) Emmanuel Lazar. Edukację artystyczna rozpoczął w Bytomiu od nauki dekoratorstwa, następnie doskonalił swój talent malarski poprzez własne studia oraz praktyki w różnych warsztatach. W 1883 roku związał się z warsztatem witrażowniczym Ferdinanda Klimera w Raciborzu. W 1900 roku, po śmierci właściciela przejął warsztat, który prowadził do roku 1939 (biogram artysty: Szopa Ryszard „Raciborska pracownia Kliema i Lazara. Jej realizacje w Raciborzu i na terenie Śląska”).

Prezentowana reprodukcja obrazu znajdującego się w kościele pod wezwanie św. Wawrzyńca
w Zabrzu Mikulczycach wykonana została techniką oleodruku barwnego na papierze, a następnie naklejona na tekturę. Obraz oprawiony wtórnie
w podwójną drewnianą ramę pokrytą gipsaturą,
a następnie złoconą. Obraz zaszklony.

obraz

***

Znajdująca się w zbiorach muzeum reprodukcja obrazu pod koniec XIX i na początku XX wieku była często spotykanym elementem wystroju mieszkań w Mikulczycach oraz pątników przybywających do wizerunku Matki Boskiej Mikulczyckiej znajdującego się w ołtarzu głównym tutejszego kościoła. Zakupiony w 1991 roku do zbiorów muzeum obraz wedle relacji oferenta, do lat 80. XX wieku wisiał w jego rodzinnym domu w Bytomiu
w pokoju nad łóżkiem.

***

Bliższe szczegóły początku kultu Matki Boskiej Mikulczyckiej nie są znane. Pierwsza udokumentowana wzmianka na temat istnienia na terenie osady Mikulczyce parafii pochodzi z lat 20. XIV wieku. Wtedy to pod datą 1326 roku w dokumencie poboru świętopietrza odnotowany został miejscowy pleban Mikołaj. W związku z powyższym sama parafia musiała być założona już wcześniej, prawdopodobniej w ostatniej ćwierci XIII wieku lub na początku wieku XIV. Ten pierwszy – bliżej nieznany – kościół parafialny służył mikulczyckiej wspólnocie ponad dwa stulecia. Nowa świątynia wybudowana została prawdopodobnie w pierwszej połowie XVI wieku. Zlokalizowana była w północno-zachodniej części placu kościelnego, na wyniosłej skarpie, na tyłach obecnej plebani.

Na podstawie dostępnych źródeł nie udało się dotąd ustalić kiedy w ołtarzu głównym kościoła pojawił się obraz Matki Boskiej zwanej Mikulczycką, prawdopodobnie miało to miejsce w połowie XVII wieku. Jednak pierwsze poświadczenie obecności obrazu mogą stanowić zapisy w dokumentach wizytacji biskupiej z 1754 roku. Z powstałych wówczas zapisów wynika, że do świątyni w Mikulczycach od pewnego czasu przybywać zaczęli z bliższych i dalszych stron pątnicy ofiarując liczne wota dziękczynne oraz dary. Na podstawie zapisów w księgach parafialnych można ustalić, iż najczęściej składane intencje dotyczyły prośby o pokój, dobrą pogodę oraz pomyślność w sprawach rodzinnych. Wedle zachowanych zapisów „Tak cudownym był obraz uważany i ceniony, że ze wszech stron, a nawet i z Węgier przychodziły tu rok rocznie pielgrzymki, by prosić Królową o łaski”. Na potrzeby rosnącego w siłę ruchu pątniczego w obrębie sobot okalających kościół w 1749 roku zainstalowane zostały drewniane stacje drogi krzyżowej. Za pewne znaczny wpływ na rozszerzenie się kultu Matki Boskiej Mikulczyckiej miało wydanie w tym czasie (1754 r.) przez władze pruskie zakazu uczestnictwa w pielgrzymkach na Jasną Górę. Od tej pory pielgrzymi z Górnego Śląska w dużej liczbie kroki swe kierowali między innymi do Mikulczyc. Apogeum ruchu pątniczego do Matki Boskiej Mikulczyckiej miało miejsce w drugiej połowie XVIII oraz pierwszej połowie XIX wieku.

Wybudowanie w latach 1892-1896 nowego, niezbędnego dla funkcjonowania rozrastającej się parafii mikulczyckiej kościoła nie zahamowało kultu Matki Boskiej Mikulczyckiej. Z inicjatywy ówczesnego proboszcza, księdza Franciszka Cieślika w 1893 roku zlecono wykonanie nowego obrazu do ołtarza głównego malarzowi Emmanuelowi Lazarowi z Raciborza. Równocześnie w celu rozpropagowania kultu Matki Boskiej Mikulczyckiej oraz pozyskania dodatkowych funduszy na budowę nowej świątyni proboszcz F. Cieślik zlecił katowickiego księgarzowi Michałowi Rzepce wykonanie znacznej ilości reprodukcji obrazu. Środki uzyskane ze sprzedaży oleodruków przeznaczono na budowę
i wyposażenie nowego kościoła.

7 września 1896 roku ówczesny proboszcz parafii, ksiądz Ludwik Waindczoch w uroczystej procesji wprowadził namalowany w 1894 roku przez
E. Lazara obraz Matki Boskiej Mikulczyckiej do nowego kościoła, gdzie zawisł w ołtarzu głównym. Z chwilą rozbiórki starego kościoła oraz na skutek oczekiwań parafian w 1902 roku stary obraz Matki Boskiej Mikulczyckiej również przeniesiono do nowej świątyni, gdzie umieszczony został w lewym bocznym ołtarzu.

Na początku XX wieku kult Matki Boskiej Mikulczyckiej zaczął tracić na znaczeniu stając się kultem lokalnym. Odtąd do obrazu pielgrzymowali głównie parafianie z pobliskich miejscowości. I tak w maju przybywali pielgrzymi z parafii św. Anny w Zabrzu, w lipcu z parafii św. Andrzeja Apostoła, a w sierpniu z parafii św. Franciszka na Zaborzu. Przez długie lata te trzy parafie należały do najliczniejszych.

Tradycyjnie pielgrzymi witani byli już na granicy Mikulczyc, wzdłuż głównej ulicy Tarnowitzerstrasse (obecnie ulica Tarnopolska), gdzie stawiane były bramy powitalne. Do samej świątyni pielgrzymi docierali na uroczystą sumę, po której miała miejsca modlitwa Drogi Krzyżowej oraz śpiew pieśni maryjnych.

***

Jedyne gruntowne badania konserwatorskie starego obrazu Matki Boskiej Mikulczyckiej przeprowadzone zostały w 1926 roku. W ich wyniku ustalono, że pod widocznym obrazem na płótnie, znajduje się starszy wizerunek malowany na desce. W trakcie przeprowadzonych badań ustalono, że najstarszy wizerunek mikulczyckiej madonny powstał prawdopodobnie na przełomie XVI/XVII wieku.

Po dojściu w latach 30. XX wieku do władzy w Niemczech, narodowych socjalistów życie religijne, w tym również ruch pielgrzymkowy ze względów polityczno-ideologicznych natrafiało na coraz większe utrudnienia i restrykcje. Nie inaczej miało to miejsce w Mikulczycach, w 1936 roku przemianowanych na Klausberg.

Wraz zakończeniem II wojny światowej życie religijne w Mikulczycach musiało odnaleźć się w nowych realiach państwowych, a wkrótce również ustrojowych. Obejmując w 1947 roku parafię, ksiądz Józef Chuchracki starając się budować na nowo lokalną wspólnotę parafialną, składającą się odtąd
z ludności autochtonicznej oraz przybywającej z różnych stron ludność napływowej dążył do odbudowania kultu Matki Boskiej Mikulczyckiej. W tym celu przeniósł jej obraz z prezbiterium do ołtarza głównego. Dziełem księdza Chuchrackiego była również budowa wokół kościoła stacji drogi krzyżowej oraz przypadający na drugą sobotę września drugi odpustu ku czci Matki Boskiej Mikulczyckiej.

W roku 1974, roku jubileuszu maryjnego ówczesny biskup opolski Franciszek Jop ustanowił kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca w Mikulczycach sanktuarium maryjnym.

 

Urszula Wieczorek

Liczba gości na stronie: 2767319
Projekt i wykonanie serwisu agencja red Jungle